Άγιος Μηνάς: Τα θαύματα και η ιστορία του προστάτη του Ηρακλείου

Το Ηράκλειο τιμά σήμερα, Τετάρτη 11 Νοεμβρίου, τον πολιούχο του Άγιο Μηνά, με τους πιστούς να προσέρχονται στον μικρό ιστορικό ναό για να ανάψουν ένα κερί στη χάρη του. Φέτος, ο επιβλητικός Μητροπολιτικός Ναός δεν φιλοξενεί τις θρησκευτικές ακολουθίες λόγω εργασιών, ωστόσο η σχέση των Ηρακλειωτών με τον προστάτη της πόλης παραμένει ζωντανή, έχοντας τις ρίζες της στα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Ο Άγιος Μηνάς συνδέθηκε με το Μεγάλο Κάστρο, όπως ήταν γνωστό το Ηράκλειο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι θρησκευτικές αντιθέσεις και οι διώξεις σημάδεψαν τη ζωή των χριστιανών κατοίκων.

Η παρουσία του στην τοπική παράδοση είναι τόσο έντονη, ώστε ο Νίκος Καζαντζάκης, στον «Καπετάν Μιχάλη», τον παρουσιάζει όχι απλώς ως προστάτη, αλλά ως τον άγρυπνο φρουρό της πόλης.

«Αλάκερη η πολιτεία ήταν ένα φρούριο, η κάθε ψυχή ήταν κι αυτή ένα φρούριο αιώνια πολιορκούμενο κι είχε καπετάνιο ένα Αγιο, τον “Αγιο Μηνά, τον προστάτη του Μεγάλου Κάστρου…”», γράφει χαρακτηριστικά.

Στην ίδια περιγραφή, ο Άγιος βγαίνει κάθε νύχτα στους δρόμους, προστατεύοντας τους κατοίκους και φροντίζοντας για την ασφάλειά τους.

«Δεν ήταν μονάχα άγιος ο Αϊ-Μηνάς, ήταν ο καπετάνιος τους, καπετάν Μηνά τον έλεγαν και του πήγαιναν κρυφά τ’ άρματά τους να τα βλογήσει…», αναφέρει ο Καζαντζάκης.

Το θαύμα της Ανάστασης του 1826

Μία από τις γνωστότερες παραδόσεις που συνδέονται με τον Άγιο Μηνά αφορά όσα φέρεται να συνέβησαν το Πάσχα του 1826, όταν οι χριστιανοί του Ηρακλείου είχαν συγκεντρωθεί στον ναό του για την Ανάσταση.

Σύμφωνα με την παράδοση, ομάδα μουσουλμάνων ετοιμαζόταν να επιτεθεί στους πιστούς, όμως η σχεδιαζόμενη σφαγή αποτράπηκε με την εμφάνιση ενός ηλικιωμένου έφιππου αξιωματικού.

Ο μυστηριώδης καβαλάρης έμοιαζε με τον Αγιάν Αγά, γνωστό για τη στάση του απέναντι στους χριστιανούς, και κατάφερε να αποτρέψει την επίθεση.

Οι χριστιανοί απέδωσαν την παρέμβαση στον ίδιο τον Άγιο Μηνά, πιστεύοντας ότι εμφανίστηκε με τη μορφή του αξιωματικού για να τους προστατεύσει.

Το γεγονός αυτό αποτελεί βασικό στοιχείο της τοπικής θρησκευτικής παράδοσης και τιμάται στο Ηράκλειο την Τρίτη της Διακαινησίμου, οπότε εκτίθεται σε προσκύνηση λείψανο του Αγίου.

Η συγκεκριμένη παράδοση συνδέεται και με την απεικόνιση του Αγίου Μηνά ως έφιππου στρατιωτικού.

Ο Γεώργιος Συλλαμιανάκης, στο βιβλίο του «Άγιος Μηνάς», που εκδόθηκε το 1939, αναφέρει ότι ακόμη και οι μουσουλμάνοι κάτοικοι αντιμετώπιζαν τον Άγιο με φόβο και σεβασμό.

Οι σφαγές του 1821 στο Ηράκλειο

Η ιδιαίτερη σημασία που απέκτησε ο Άγιος Μηνάς για τους χριστιανούς της πόλης συνδέεται και με τα αιματηρά γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης.

Στις 24 Ιουνίου 1821, κατά τη διάρκεια των διώξεων που ακολούθησαν την έναρξη της Επανάστασης, δολοφονήθηκαν στο Ηράκλειο ο Μητροπολίτης Κρήτης και επίσκοποι από διάφορες περιοχές του νησιού.

Μεταξύ των θυμάτων ήταν οι επίσκοποι Χανίων, Κνωσού, Χερρονήσου, Λάμπης και Σητείας.

Οι σφαγές σημειώθηκαν στον περίβολο του Μητροπολιτικού Ναού, ενώ, σύμφωνα με τις ιστορικές αφηγήσεις, ο ιερέας που τελούσε τη λειτουργία δολοφονήθηκε πάνω στην Αγία Τράπεζα.

Η βόμβα του 1941 που δεν εξερράγη

Ένα ακόμη περιστατικό που οι πιστοί συνδέουν με την προστασία του Αγίου Μηνά σημειώθηκε κατά τη Μάχη της Κρήτης.

Στις 23 Μαΐου 1941, στη διάρκεια του σφοδρού βομβαρδισμού του Ηρακλείου, βόμβα έπεσε στον ναό χωρίς να εκραγεί.

Το γεγονός αποδόθηκε από τους πιστούς σε θαυματουργική παρέμβαση του Αγίου.

Η ανεξερράγη βόμβα εκτίθεται μέχρι σήμερα έξω από τον ναό, αποτελώντας ένα από τα γνωστότερα ιστορικά τεκμήρια που συνδέονται με την εκκλησία.

Πώς χτίστηκε ο επιβλητικός Μητροπολιτικός Ναός

Ο μεγάλος ναός του Αγίου Μηνά, ένας από τους μεγαλύτερους της Ελλάδας, θεμελιώθηκε στις 25 Μαρτίου 1862.

Η ανέγερσή του αποτέλεσε έκφραση ευγνωμοσύνης των Ηρακλειωτών προς τον πολιούχο τους.

Σύμφωνα με την παράδοση, η τοποθεσία κατασκευής υποδείχθηκε από μοναχό, ο οποίος υποστήριξε ότι είχε δει τον Άγιο Μηνά σε όραμα.

Τον σχεδιασμό ανέλαβε ο Ηπειρώτης αρχιτέκτονας Αθανάσιος Μούσης, που συνδέθηκε επίσης με σημαντικά κτίρια του Ηρακλείου, μεταξύ των οποίων ο Άγιος Τίτος και οι στρατώνες στην Πλατεία Ελευθερίας.

Οι εργασίες διακόπηκαν κατά την Κρητική Επανάσταση του 1866 και συνεχίστηκαν το 1883, με τη συμβολή των κατοίκων της πόλης.

Η ανθρώπινη αλυσίδα από το λιμάνι μέχρι τον Άγιο Μηνά

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες της ανέγερσης του ναού αφορά τη συμμετοχή των μαθητών του Ηρακλείου.

Όπως κατέγραφε η εφημερίδα «Ηράκλειο» της εποχής, ένα ιστιοφόρο είχε φτάσει στο λιμάνι μεταφέροντας οικοδομικά υλικά, αλλά η επιτροπή ανέγερσης δεν διέθετε χρήματα για την πληρωμή εργατών.

Μόλις το πληροφορήθηκαν, μαθητές της πόλης προσφέρθηκαν να μεταφέρουν οι ίδιοι τα υλικά.

Δημιούργησαν μια ανθρώπινη αλυσίδα από το λιμάνι μέχρι τον υπό κατασκευή ναό και, τραγουδώντας, ολοκλήρωσαν τη μεταφορά.

Τα εγκαίνια που κράτησαν τρεις ημέρες

Ο Μητροπολιτικός Ναός εγκαινιάστηκε στις 16 Απριλίου 1895, επί Μητροπολίτη Τιμόθεου Καστρινογιαννάκη.

Παρότι η Κρήτη εξακολουθούσε να βρίσκεται υπό οθωμανική κυριαρχία, οι εκδηλώσεις διήρκεσαν τρεις ημέρες.

Το Ηράκλειο είχε στολιστεί και φωταγωγηθεί για την περίσταση, με τους κατοίκους να συμμετέχουν στους εορτασμούς για την ολοκλήρωση του ναού που είχε ανεγερθεί χάρη στη δική τους συμβολή.