Επιτραπέζια ελιά: Πέφτουν οι τιμές παραγωγού και υποχωρούν οι εξαγωγές – Τα ανησυχητικά στοιχεία για το 2026

Πιέσεις στις τιμές παραγωγού των πράσινων επιτραπέζιων ελιών και υποχώρηση των ελληνικών εξαγωγών καταγράφονται το 2026, ύστερα από μία δεκαετία συνεχούς ανάπτυξης. Παρά τη διατήρηση της δεύτερης θέσης παγκοσμίως, ο κλάδος βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξημένο κόστος, εμπορική αβεβαιότητα και εντεινόμενο ανταγωνισμό από τρίτες χώρες.

Τα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου δείχνουν μείωση των εξαγωγών κατά 2,25% σε ποσότητα και 0,99% σε αξία, μετά το ιστορικό ρεκόρ του 2025, όταν διακινήθηκαν στο εξωτερικό 282.025 τόνοι επιτραπέζιας ελιάς, αξίας περίπου 871,4 εκατομμυρίων ευρώ.

Η Ελλάδα εξάγει περισσότερο από το 90% της εγχώριας παραγωγής σε περισσότερες από 100 χώρες. Την περίοδο 2015–2025, η αξία των εξαγωγών αυξήθηκε κατά περίπου 115% και οι ποσότητες κατά 61%.

Ωστόσο, η εικόνα του 2026 προκαλεί προβληματισμό.

«Η υποχώρηση των εξαγωγών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, κατά 2,25% σε όγκο και 0,99% σε αξία, αποτελεί σαφές προειδοποιητικό μήνυμα για τον κλάδο της επιτραπέζιας ελιάς», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών – Τυποποιητών – Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών (ΠΕΜΕΤΕ), Κώστας Ζούκας.

Στις αιτίες περιλαμβάνει το υψηλό ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, τις δαπάνες συσκευασίας, το μη μισθολογικό κόστος, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, την περιορισμένη αγοραστική δύναμη σε σημαντικές αγορές και την αβεβαιότητα γύρω από τους αμερικανικούς δασμούς.

«Η εξαγωγική του θέση κατακτήθηκε με ιδιωτική πρωτοβουλία και πολυετείς επενδύσεις. Δεν μπορεί, όμως, να θεωρείται δεδομένη ούτε να διατηρηθεί χωρίς ένα συνεκτικό και μακροπρόθεσμο πλαίσιο στήριξης», τονίζει.

ΗΠΑ: Υποχώρηση των εξαγωγών και ανησυχία για τους δασμούς

Η αμερικανική αγορά απορροφά περίπου το 30% των ελληνικών εξαγωγών επιτραπέζιας ελιάς, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα σημαντική για τον κλάδο.

Το 2025 η αξία των εξαγωγών προς τις ΗΠΑ μειώθηκε κατά 6,6% σε σύγκριση με το 2024. Η πτώση συνεχίστηκε το πρώτο εξάμηνο του 2026, με μείωση 1,7% σε αξία και 1,1% σε ποσότητα.

Συνολικά, η υποχώρηση της εξαγωγικής αξίας από το 2024 έως το πρώτο εξάμηνο του 2026 προσεγγίζει το 8,2%.

«Οι διαδοχικές και απρόβλεπτες μεταβολές της αμερικανικής δασμολογικής πολιτικής έχουν δημιουργήσει συνθήκες έντονης αβεβαιότητας, επιβαρύνοντας την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιτραπέζιων ελιών και δυσχεραίνοντας τον εμπορικό προγραμματισμό», αναφέρει ο κ. Ζούκας.

Υπενθυμίζει ότι οι ΗΠΑ δεν παράγουν ελληνικές ποικιλίες επιτραπέζιας ελιάς και ότι το 2019 τα ελληνικά προϊόντα είχαν εξαιρεθεί από τους πρόσθετους δασμούς.

«Το γεγονός αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς οι ΗΠΑ δεν είναι μια αγορά που μπορεί εύκολα να υποκατασταθεί», σημειώνει, εξηγώντας ότι η ανάπτυξη νέων αγορών απαιτεί χρόνο και επενδύσεις.

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur και ο ανταγωνισμός από την Αργεντινή

Προβληματισμό προκαλούν και οι εμπορικοί όροι της συμφωνίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Mercosur.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΠΕΜΕΤΕ, οι ευρωπαϊκές επιτραπέζιες ελιές εξαιρούνται από τη μείωση ή κατάργηση των δασμών 12,8%, ενώ για τις εισαγωγές ελιών στην ΕΕ από χώρες της Mercosur προβλέπεται πλήρης δασμολογική απελευθέρωση.

Η εξέλιξη αυτή, όπως εκτιμά, δημιουργεί άνισους όρους ανταγωνισμού, ιδιαίτερα στην αγορά της Βραζιλίας, όπου η ετήσια κατανάλωση υπολογίζεται σε περίπου 120.000 τόνους.

Παράλληλα, η Αργεντινή διαθέτει χαμηλότερο κόστος παραγωγής και αποκτά ευνοϊκότερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

«Το μήνυμα είναι σαφές: δεν αρκεί να αναζητούμε νέες αγορές όταν κινδυνεύουμε να χάσουμε μερίδια από εκείνες που ήδη έχουμε κατακτήσει», υπογραμμίζει ο κ. Ζούκας, ζητώντας εθνική και ευρωπαϊκή στρατηγική και ενίσχυση της εμπορικής διπλωματίας.

Αυστραλία: Η άνοδος της Αιγύπτου αλλάζει τις ισορροπίες

Στην Αυστραλία, η Ελλάδα εξακολουθεί να κατέχει ισχυρή θέση, με μερίδιο περίπου 60% στην αξία των εισαγωγών επιτραπέζιας ελιάς.

Ωστόσο, μέσα σε τρία χρόνια, το αντίστοιχο μερίδιο της Αιγύπτου αυξήθηκε από 3,1% σε 17,5%.

Η αιγυπτιακή παραγωγή ενισχύεται από τη διαθεσιμότητα πρώτης ύλης και το χαμηλότερο κόστος παραγωγής και εργασίας, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για τα ελληνικά προϊόντα.

Ο πρόεδρος της ΠΕΜΕΤΕ επισημαίνει ότι τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της ελληνικής ελιάς παραμένουν η ποιότητα, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ποικιλιών, η τεχνογνωσία, η ασφάλεια τροφίμων και η ιχνηλασιμότητα.

Η διατήρησή τους, ωστόσο, πρέπει να συνδυαστεί με περιορισμό του κόστους και επενδύσεις σε πιστοποιήσεις, βιωσιμότητα και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό.

Την ίδια στιγμή, η πρωτογενής παραγωγή αντιμετωπίζει προβλήματα μικρού και κατακερματισμένου κλήρου, περιορισμένης παραγωγικότητας και ανεπαρκών επενδύσεων, ενώ η κλιματική κρίση επηρεάζει την επάρκεια και την ποιότητα της πρώτης ύλης.

Φετινή παραγωγή: Τι συμβαίνει με τις τιμές σε Χαλκιδική και Καλαμάτα

Η φετινή παραγωγή επιτραπέζιας ελιάς χαρακτηρίζεται κανονική ως προς τον όγκο.

Στη Χαλκιδική, οι ποσότητες που προορίζονται για επιτραπέζια χρήση, σε συνδυασμό με τα αυξημένα αποθέματα της προηγούμενης περιόδου, εκτιμάται ότι υπερκαλύπτουν τις εξαγωγικές ανάγκες.

Οι μεταποιητικές επιχειρήσεις, όμως, εξακολουθούν να διαχειρίζονται αποθέματα που αγοράστηκαν σε υψηλές τιμές, ενώ αντιμετωπίζουν μειωμένη ζήτηση.

«Συνεπώς, η επάρκεια της φετινής παραγωγής δεν συνεπάγεται αυτομάτως βελτίωση των εμπορικών συνθηκών ή δυνατότητα μετακύλισης του κόστους στις τιμές πώλησης», επισημαίνει ο κ. Ζούκας.

Για την ποικιλία «Καλαμάτα», οι εκτιμήσεις είναι θετικές, με την παραγωγή να υπολογίζεται κοντά στα περσινά επίπεδα και χωρίς να έχουν διαπιστωθεί μέχρι στιγμής ποιοτικά προβλήματα στον καρπό.

Η τελική εικόνα θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση της συγκομιδής και τη διεθνή ζήτηση.

Αντίθετα, οι τιμές παραγωγού για τις πράσινες επιτραπέζιες ελιές έχουν διαμορφωθεί χαμηλότερα, ακολουθώντας τη γενικότερη πτώση στις ελαιοπαραγωγικές χώρες.

«Δεν μπορούν να υπάρξουν ισχυρές εξαγωγές χωρίς βιώσιμη πρωτογενή παραγωγή, όπως δεν μπορούν να διασφαλιστούν οι ελαιοπαραγωγοί χωρίς ανταγωνιστικές και εξωστρεφείς μεταποιητικές, εξαγωγικές επιχειρήσεις», αναφέρει.

Οι θεσμικές εκκρεμότητες και οι νέες αγορές

Στα ζητήματα που απασχολούν τον κλάδο περιλαμβάνεται η ενδεχόμενη υποχρεωτική εφαρμογή συστημάτων διατροφικής επισήμανσης, όπως το Nutri-Score και το Health Star Rating.

Η ΠΕΜΕΤΕ ζητά επιστημονικά τεκμηριωμένα κριτήρια που θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες της επιτραπέζιας ελιάς, καθώς και τη λειτουργία Μητρώου Συσκευαστηρίων Επιτραπέζιων Ελιών, αίτημα που υποστηρίζει και η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Επιτραπέζιας Ελιάς (ΔΟΕΠΕΛ).

Η Ένωση εκπροσωπεί μέσω των μελών της περισσότερο από το 95% των ελληνικών εξαγωγών και πάνω από το 85% της εγχώριας παραγωγής.

Για την περίοδο 2025–2028 υλοποιεί το συγχρηματοδοτούμενο ευρωπαϊκό πρόγραμμα «OlivEU Organic», με στόχο την προβολή βιολογικών επιτραπέζιων ελιών στη Γαλλία και την Πολωνία, ενώ εξετάζει την Ινδία ως μακροπρόθεσμη εξαγωγική αγορά.

Τον Μάιο του 2026 συμμετείχε, μαζί με τις αντίστοιχες οργανώσεις της Ιταλίας και της Ισπανίας, στην ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Βιομηχανίας Επιτραπέζιας Ελιάς (EFOI).

Παράλληλα, αποτελεί ιδρυτικό μέλος της ΔΟΕΠΕΛ, εκπροσωπώντας το 50% της συμμετοχής του δευτερογενούς και τριτογενούς τομέα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ