Λευτέρης Αυγενάκης: Νέο «καμπανάκι» για τα όρια των οικισμών – Κινδυνεύουν περιουσίες χιλιάδων πολιτών

Νέα κοινοβουλευτική ερώτηση προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρο Παπασταύρου, κατέθεσε ο πρ. Υπουργός και Βουλευτής Ηρακλείου, Λευτέρης Αυγενάκης, επαναφέροντας το ζήτημα της οριοθέτησης των οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων και των συνεπειών που προκαλεί η εφαρμογή του Προεδρικού Διατάγματος 194/2025 στις τοπικές κοινωνίες, στους ιδιοκτήτες ακινήτων και στην αναπτυξιακή προοπτική της υπαίθρου.

Το ζήτημα αφορά εκατοντάδες χωριά στην Κρήτη και σε όλη την Ελλάδα.

Οικόπεδα που μέχρι χθες θεωρούνταν εντός οικισμού και οικοδομήσιμα, σήμερα κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός ορίων, χάνοντας στην πράξη την αξία και τη δυνατότητα αξιοποίησής τους.

Πίσω από κάθε τέτοια περίπτωση δεν υπάρχει απλώς ένας χάρτης ή μια πολεοδομική γραμμή. Υπάρχει ένας πολίτης που αγόρασε ένα οικόπεδο με την πεποίθηση ότι μπορεί να χτίσει. Υπάρχει μια οικογένεια που επένδυσε. Υπάρχει μια περιουσία που αποκτήθηκε νόμιμα και καλόπιστα, με βάση τα δεδομένα που ίσχυαν μέχρι σήμερα.

Πώς φτάσαμε εδώ;

Όπως επισημαίνει ο Λευτέρης Αυγενάκης στην ερώτησή του, η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος αποτέλεσε αναγκαία συμμόρφωση προς τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, καθώς έπρεπε να τεθούν ενιαίοι κανόνες οριοθέτησης για τους οικισμούς με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων.

Το πρόβλημα ξεκίνησε από τις παλαιότερες οριοθετήσεις οικισμών, που είχαν γίνει μετά το 1983 από τις τότε Νομαρχίες, χωρίς να διαθέτουν την απαιτούμενη αρμοδιότητα. Μετά τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, η Πολιτεία όφειλε να συμμορφωθεί.

Έτσι εκδόθηκε το Προεδρικό Διάταγμα 194/2025, με στόχο τον εξορθολογισμό του πολεοδομικού σχεδιασμού και τη θέσπιση ενιαίων κανόνων.

Όμως, όπως τονίζεται στην ερώτηση, «η εφαρμογή του στην πράξη δημιούργησε σημαντικές ανησυχίες, ιδίως ως προς την αρτιότητα και οικοδομησιμότητα ιδιοκτησιών που βρέθηκαν εκτός ορίων οικισμών, καθώς και ως προς την προστασία εμπραγμάτων δικαιωμάτων που είχαν αποκτηθεί καλοπίστως».

Με απλά λόγια: ένας πολίτης που απέκτησε νόμιμα ένα οικόπεδο, πιστεύοντας ότι μπορεί να το αξιοποιήσει, μπορεί σήμερα να διαπιστώνει ότι με τις νέες οριοθετήσεις το ακίνητό του τίθεται εκτός οικισμού και υπάγεται πλέον σε αυστηρότερο καθεστώς εκτός σχεδίου δόμησης.

Η παρέμβαση της Κυβέρνησης και τα ερωτήματα που παραμένουν

Ο Λευτέρης Αυγενάκης αναγνωρίζει ότι η Κυβέρνηση κινήθηκε προς την κατεύθυνση αντιμετώπισης του προβλήματος.

Με το άρθρο 63 του ν. 5215/2025 θεσπίστηκαν σημαντικές ρυθμίσεις, με στόχο να δοθεί διέξοδος σε περιπτώσεις όπου οι νέες οριοθετήσεις δημιουργούσαν έντονες πιέσεις.

Συγκεκριμένα, προβλέφθηκε η δυνατότητα δημιουργίας Ζωνών Ανάπτυξης Οικισμού για οικισμούς έως 700 κατοίκους, καθώς και Περιοχών Ειδικών Χρήσεων για οικισμούς από 701 έως 2.000 κατοίκους. Παράλληλα, επιχειρήθηκε να διασφαλιστεί, μέσω μεταβατικών διατάξεων, η προστασία ακινήτων που είχαν νομίμως δημιουργηθεί πριν από την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Όπως αναφέρεται στην ερώτηση, οι ρυθμίσεις αυτές αποσκοπούσαν «στην απορρόφηση των οικιστικών πιέσεων, στη διατήρηση της λειτουργικής συνοχής των οικισμών και στην προστασία πραγματικών καταστάσεων που είχαν διαμορφωθεί με την ανοχή ή και τις ενέργειες της διοίκησης».

Ωστόσο, δέκα μήνες μετά την ψήφιση των σχετικών ρυθμίσεων, παραμένει κρίσιμο το ερώτημα: λειτούργησαν στην πράξη; Προστάτευσαν επαρκώς τους πολίτες; Ή απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις ώστε να μην οδηγηθούν χιλιάδες ιδιοκτήτες σε νέο αδιέξοδο;

Η εικόνα στο Ηράκλειο

Η ερώτηση του Λευτέρη Αυγενάκη περιλαμβάνει συγκεκριμένα παραδείγματα από την Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου, όπου καταγράφονται σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των παλαιών και των νέων ορίων οικισμών.

Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «παρατηρούνται σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των προγενέστερων και των νέων ορίων οικισμών, με αποτέλεσμα την ουσιώδη συρρίκνωση των οικιστικών εκτάσεων και τη μεταβολή της πολεοδομικής κατάστασης ιδιοκτησιών που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αξιοποιήσιμες».

Ενδεικτικά, σε οικισμούς κάτω των 700 κατοίκων του Δήμου Ηρακλείου καταγράφονται σημαντικές μειώσεις:

·       Στις Άνω Ασίτες, από περίπου 400 στρέμματα σε 278 στρέμματα.

·       Στον Πυργού, από 568 στρέμματα σε 252 στρέμματα.

·       Στο Κυπαρίσσι, από 650 στρέμματα σε 223 στρέμματα.

·       Στο Τσαγκαράκι Μετόχι, από 313 στρέμματα σε 147 στρέμματα.

·       Αντίστοιχη εικόνα παρατηρείται και σε οικισμούς άνω των 700 κατοίκων:

·       Στις Δαφνές, από περίπου 1.004 στρέμματα σε 329 στρέμματα.

·       Στα Σταυράκια, από 504 στρέμματα σε 175 στρέμματα.

·       Στο Σκαλάνι, από 436 στρέμματα σε 215 στρέμματα.

·       Στις Γούρνες Τεμένους, από 317 στρέμματα σε περίπου 20 στρέμματα.

·       Στις Βασιλιές, από 629 στρέμματα σε 68 στρέμματα.

·       Στις Κάτω Ασίτες, από 245 στρέμματα σε περίπου 80 στρέμματα.

·       Στις Βούτες, από 328 στρέμματα σε 131 στρέμματα.

Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος και, όπως υπογραμμίζεται στην ερώτηση, «καταδεικνύουν τη σημαντική απόκλιση μεταξύ της υφιστάμενης οικιστικής πραγματικότητας και των νέων οριοθετήσεων».

Ασφάλεια δικαίου και προστασία της καλόπιστης εμπιστοσύνης

Στον πυρήνα της παρέμβασης βρίσκεται η ανάγκη προστασίας της ασφάλειας δικαίου.

Όπως υπενθυμίζει ο Λευτέρης Αυγενάκης, κατά τη συζήτηση προηγούμενης επίκαιρης ερώτησής του στη Βουλή, είχε επισημανθεί από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου ότι:

«Το ίδιο το Σύνταγμα προστατεύει την ιδιοκτησία και τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του πολίτη. Δεν μπορείς να αλλάζεις εκ των υστέρων το καθεστώς ενός οικοπέδου. Πρέπει να βρεθεί συνολική λύση που να λαμβάνει υπόψη και τα δικαιολογημένα παράπονα των πολιτών».

Ο πολεοδομικός σχεδιασμός είναι αναγκαίος. Η συμμόρφωση προς τη νομολογία είναι απαραίτητη. Η προστασία του περιβάλλοντος και η ορθολογική ανάπτυξη είναι αδιαπραγμάτευτες.

Αλλά όλα αυτά πρέπει να γίνουν με τρόπο δίκαιο, λειτουργικό και προβλέψιμο. Με κανόνες που δεν αιφνιδιάζουν τους πολίτες. Με πρόνοιες που προστατεύουν όσους απέκτησαν περιουσία νόμιμα και καλόπιστα. Με λύσεις που δεν μετατρέπουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό σε προσωπικό αδιέξοδο για χιλιάδες οικογένειες.

Το κρίσιμο ερώτημα: τι θα γίνει μετά;

Ο Λευτέρης Αυγενάκης θέτει με σαφήνεια το ζήτημα της επόμενης ημέρας.

Τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια βρίσκονται σε εξέλιξη. Είναι, όμως, κρίσιμο να υπάρξει σαφής εικόνα για το στάδιο στο οποίο βρίσκονται στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου και για τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνονται σε αυτά οι νέες ζώνες, δηλαδή οι Ζώνες Ανάπτυξης Οικισμού και οι Περιοχές Ειδικών Χρήσεων.

Το ερώτημα είναι ουσιαστικό: Θα προλάβουν τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια να δώσουν λύσεις; Θα ληφθούν υπόψη οι πραγματικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στους οικισμούς; Θα προστατευτούν οι περιουσίες των πολιτών μετά τη λήξη των μεταβατικών προβλέψεων; Ή θα βρεθούν χιλιάδες ιδιοκτήτες ξανά μπροστά σε αβεβαιότητα;

Τα ερωτήματα προς το Υπουργείο

Με την ερώτησή του, ο πρ. Υπουργός και Βουλευτής Ηρακλείου ζητά συγκεκριμένες απαντήσεις από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

1.     Πρώτον, ποια είναι η αξιολόγηση του Υπουργείου ως προς την αποτελεσματικότητα του άρθρου 63 του ν. 5215/2025 και αν έχουν εντοπιστεί δυσλειτουργίες ή ανάγκη περαιτέρω νομοθετικής παρέμβασης.

2.     Δεύτερον, σε ποιο στάδιο βρίσκονται τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου και πώς ενσωματώνονται σε αυτά οι νέες ζώνες.

3.     Τρίτον, αν προβλέπεται επανεξέταση των ορίων σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται σημαντικές αποκλίσεις από την υφιστάμενη πραγματικότητα.

4.     Τέταρτον, ποια πρόσθετα μέτρα προτίθεται να λάβει το Υπουργείο για την ουσιαστική προστασία των εμπραγμάτων δικαιωμάτων των πολιτών και την αποκατάσταση της ασφάλειας δικαίου.

5.     Πέμπτον, αν υπάρχει σχεδιασμός για περαιτέρω εξειδίκευση των όρων και περιορισμών δόμησης στις Ζώνες Ανάπτυξης Οικισμού και στις Περιοχές Ειδικών Χρήσεων, ώστε να διασφαλιστεί η ισόρροπη ανάπτυξη και η λειτουργική ένταξή τους στον ευρύτερο πολεοδομικό σχεδιασμό.

Ο στόχος είναι σαφής: να υπάρξουν κανόνες, αλλά κανόνες δίκαιοι. Να υπάρξει σχεδιασμός, αλλά σχεδιασμός που λαμβάνει υπόψη την πραγματικότητα. Να προχωρήσει η χώρα σε σύγχρονο πολεοδομικό πλαίσιο, χωρίς να δημιουργούνται νέες αδικίες εις βάρος ανθρώπων που ενήργησαν νόμιμα και καλόπιστα.