Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Σκληρή αντίδραση της ΕΕ μετά την επικύρωση – Τι σημαίνει για την Κρήτη

Στο επίκεντρο νέας διπλωματικής αντιπαράθεσης βρίσκεται η Ανατολική Μεσόγειος μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής να επικυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναλαμβάνει ότι η συμφωνία είναι άκυρη και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη, ενώ η Αθήνα προετοιμάζει διπλωματικές πρωτοβουλίες, ξεκαθαρίζοντας ότι οι προγραμματισμένες έρευνες νότια της Κρήτης θα συνεχιστούν.

Η επικύρωση της συμφωνίας του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026, προκάλεσε αντιδράσεις από την Ελλάδα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς το περιεχόμενό της αμφισβητείται ως προς τη συμβατότητά του με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη οριοθέτηση παραγνωρίζει τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων και η Κρήτη, και διαμηνύει ότι η απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου δεν μεταβάλλει τη νομική της θέση.

Ευρωπαϊκή Ένωση: «Άκυρο και χωρίς έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη»

Με επίσημη δήλωση στις 21 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασε την έντονη αντίθεσή της στην επικύρωση του μνημονίου, επαναλαμβάνοντας τη θέση που είχε διατυπωθεί στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2019 και επιβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025.

Σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν είναι συμβατό με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικές υποχρεώσεις ή συνέπειες για χώρες που δεν συμμετέχουν στη συμφωνία.

Η ευρωπαϊκή πλευρά επαναβεβαίωσε παράλληλα την αλληλεγγύη της προς την Ελλάδα και την Κύπρο, υπογραμμίζοντας τη σημασία του σεβασμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών.

Αντιδράσεις έχουν εκφραστεί επίσης από την Αίγυπτο και το Ισραήλ, ενώ η Κύπρος προσανατολίζεται σε διπλωματικές ενέργειες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Η απάντηση της Αθήνας και η ενημέρωση του ΟΗΕ

Η ελληνική κυβέρνηση επισημαίνει ότι η κοινοβουλευτική επικύρωση του μνημονίου δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εφαρμογή του, ούτε μεταβάλλει, κατά την ελληνική θέση, τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.

Το υπουργείο Εξωτερικών έχει γνωστοποιήσει ότι θα αναλάβει τις αναγκαίες διπλωματικές πρωτοβουλίες για την προάσπιση των ελληνικών συμφερόντων.

Παράλληλα, η Ελλάδα έθεσε το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη, Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε τα μέλη του Συμβουλίου για τις εξελίξεις, επισημαίνοντας τους κινδύνους που, κατά την ελληνική εκτίμηση, ενδέχεται να προκύψουν για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Τι ισχύει για τις έρευνες νότια της Κρήτης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επίδραση των εξελίξεων στις θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης, οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο του ενεργειακού σχεδιασμού της Ελλάδας.

Η Αθήνα διαμηνύει ότι οι προγραμματισμένες ερευνητικές δραστηριότητες θα προχωρήσουν κανονικά, παρά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει επίσης ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν αναιρεί τις μέχρι σήμερα διπλωματικές και αμυντικές της ενέργειες.

Το βασικό σημείο διαφωνίας παραμένει η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, με την ελληνική πλευρά να θεωρεί ότι η συμφωνία Τουρκίας και Λιβύης αγνοεί δικαιώματα που απορρέουν από την παρουσία ελληνικών νησιών στην περιοχή.

Στέιτ Ντιπάρτμεντ: Έκκληση για διαπραγματεύσεις και διάλογο

Στις εξελίξεις παρενέβη και το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, καλώντας την Ελλάδα και την Τουρκία να αντιμετωπίσουν τις διαφορές τους για τις θαλάσσιες ζώνες μέσα από καλόπιστες διαπραγματεύσεις.

Η Ουάσιγκτον υπογραμμίζει τη σημασία του διμερούς διαλόγου και της ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με την αμερικανική τοποθέτηση, η επίλυση των εκκρεμοτήτων μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για εμπορικές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες στην περιοχή.

Στο επίκεντρο και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου

Πέρα από τις θαλάσσιες οριοθετήσεις, πεδίο διαφωνίας αποτελεί και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.

Η Τουρκία επιδιώκει να έχει ενημέρωση σχετικά με τις έρευνες και τις εργασίες πόντισης του υποθαλάσσιου καλωδίου, ενώ η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει το έργο ως υποδομή ευρωπαϊκής στρατηγικής σημασίας.

Η Αθήνα δηλώνει ότι η υλοποίησή του θα συνεχιστεί, χωρίς να αποδέχεται περιορισμούς που θεωρεί ότι θίγουν τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Η στάση της Άγκυρας μετά την απόφαση της Λιβύης

Από την πλευρά της, η Τουρκία χαιρέτισε την επικύρωση της συμφωνίας από το λιβυκό Κοινοβούλιο.

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι το μνημόνιο προστατεύει τα συμφέροντα των δύο χωρών και ότι συνάδει με το διεθνές δίκαιο και την αρχή της ευθυδικίας, θέση την οποία αμφισβητούν η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποδέχθηκε θετικά την απόφαση της λιβυκής πλευράς, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες, τις ενεργειακές έρευνες και τις υποθαλάσσιες υποδομές παραμένουν στην ατζέντα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.