Η «παγίδα» της ενέργειας στην Ελλάδα – Ποιοι κερδίζουν από το 60% των φόρων και το πλαφόν-μαϊμού

Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης για το αυξημένο κόστος ενέργειας και καυσίμων επανέρχεται η σύγκριση ανάμεσα στις τιμές που ισχύουν στην Ευρώπη και σε εκείνες των Ηνωμένων Πολιτειών, με βασικό επιχείρημα ότι η επιβάρυνση των καταναλωτών στην ευρωπαϊκή αγορά παραμένει σημαντικά υψηλότερη, ανεξάρτητα ακόμη και από τις πιο πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, η μέση τιμή της κιλοβατώρας στις ΗΠΑ διαμορφώνεται περίπου στα 12 με 13 λεπτά, ενώ στην Ευρώπη ξεπερνά τα 28 λεπτά κατά μέσο όρο. Η διαφορά αυτή αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη φορολογική επιβάρυνση και στο κόστος που σχετίζεται με τους ρύπους, και όχι αποκλειστικά στην τιμή της πρώτης ύλης, η οποία στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι γενικά χαμηλότερη.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην περίπτωση της Ελλάδας, όπου, σύμφωνα με την ίδια αποτίμηση, περίπου το 60% της τελικής τιμής της ενέργειας αποδίδεται σε φόρους, ενώ σημαντικό ρόλο φέρεται να παίζει και ο τρόπος τιμολόγησης μέσω του Χρηματιστηρίου Ενέργειας, όπου οι παραγωγοί χρεώνουν με βάση το κόστος του ακριβότερου παρόχου.

Στην ίδια λογική επισημαίνεται ότι μέχρι πριν από λίγες ημέρες, δηλαδή πριν από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, η διεθνής τιμή του πετρελαίου βρισκόταν στα 71 δολάρια, την ώρα που η τιμή της κιλοβατώρας για τα νοικοκυριά παρέμενε στα 23 λεπτά. Με βάση αυτή τη σύγκριση, προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι, παρότι η πρώτη ύλη ήταν περίπου 30% φθηνότερη σε σχέση με το 2014, τα νοικοκυριά κατέβαλλαν έως και 50% υψηλότερα ποσά στους λογαριασμούς ενέργειας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο διατυπώνεται η θέση ότι ουσιαστικό μέτρο ανακούφισης θα ήταν η αισθητή μείωση της φορολογίας, αντί της επιβολής πλαφόν στο κέρδος των πρατηρίων καυσίμων. Κατά την ίδια επιχειρηματολογία, ένα τέτοιο πλαφόν ενδέχεται να οδηγήσει είτε σε οικονομική ασφυξία τα πρατήρια είτε σε αύξηση φαινομένων νοθείας στα καύσιμα.

Στο πεδίο αυτό ασκείται κριτική και στον τρόπο εφαρμογής του πλαφόν στην εφοδιαστική αλυσίδα. Όπως υποστηρίζεται, τα πρατήρια επιτρέπεται να προσθέτουν έως 12 λεπτά στην τιμή αγοράς από τις εταιρείες πετρελαιοειδών, ενώ οι εταιρείες πετρελαιοειδών έως 5 λεπτά πάνω στις τιμές αγοράς από τα διυλιστήρια. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι δεν προβλέπεται αντίστοιχο πλαφόν στα διυλιστήρια, με αποτέλεσμα, κατά το επιχείρημα αυτό, να μετατοπίζεται εκεί το περιθώριο κέρδους.

Σύμφωνα με την κριτική που διατυπώνεται, τα διυλιστήρια, τα οποία διαθέτουν θυγατρικές εταιρείες πετρελαιοειδών, έχουν τη δυνατότητα να τιμολογούν υψηλότερα τις ίδιες τις θυγατρικές τους, διαμορφώνοντας έτσι την πραγματική επιβάρυνση σε προγενέστερο στάδιο της αλυσίδας, ενώ στη συνέχεια οι εταιρείες πετρελαιοειδών παραμένουν τυπικά εντός του επιτρεπόμενου ορίου.

Παράλληλα, τίθεται και ζήτημα δημοσιονομικής διαχείρισης. Η κριτική εστιάζει στο ότι, εφόσον το κράτος έχει υπολογίσει συγκεκριμένα φορολογικά έσοδα με βάση έναν αρχικό σχεδιασμό και στη συνέχεια, λόγω αύξησης των τιμών, εισπράττει τελικά περισσότερα από όσα είχε προβλέψει, θα μπορούσε θεωρητικά να μειώσει τη φορολογία χωρίς να υπολείπεται του αρχικού δημοσιονομικού στόχου.