Μετανάστες από την Ελλάδα στη Ρουάντα – Το σχέδιο για τη νέα δομή και ποιοι θα μεταφέρονται
Η Ελλάδα και τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες προωθούν πιλοτικό σχέδιο μεταφοράς μεταναστών στη Ρουάντα, με δομή έως 100 ατόμων, διετή λειτουργία και αυστηρές νομικές προϋποθέσεις
Στο στάδιο των αναλυτικών διαπραγματεύσεων περνά το σχέδιο δημιουργίας κέντρου επιστροφών μεταναστών στη Ρουάντα, στο οποίο συμμετέχει η Ελλάδα μαζί με τέσσερις ακόμη ευρωπαϊκές χώρες. Η πρωτοβουλία προβλέπει την πιλοτική λειτουργία δομής με δυνατότητα φιλοξενίας έως 100 ατόμων ταυτόχρονα, για περίπου δύο χρόνια, ενώ η συμφωνία με την αφρικανική χώρα εκτιμάται ότι θα οριστικοποιηθεί στις αρχές του 2027.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται οι όροι μεταφοράς και διαμονής των μεταναστών, οι υπηρεσίες που θα τους παρέχονται, το οικονομικό κόστος και οι εγγυήσεις για την προστασία των δικαιωμάτων τους.
Οι πέντε χώρες εξετάζουν επίσης τη δυνατότητα χρηματοδότησης συγκεκριμένων δράσεων από ευρωπαϊκούς πόρους, καθώς και την ανάπτυξη ευρύτερης συνεργασίας με τη Ρουάντα.
Στο πλαίσιο αυτό, συζητούνται πρωτοβουλίες στον τομέα της νόμιμης μετανάστευσης, αλλά και η πιθανότητα χορήγησης υποτροφιών σε αριστούχους μαθητές από τη Ρουάντα, προκειμένου να παρακολουθήσουν ξενόγλωσσα προγράμματα σπουδών σε ελληνικά πανεπιστήμια.
Ποιοι μετανάστες θα μπορούν να μεταφέρονται στη Ρουάντα
Το μοντέλο των λεγόμενων return hubs, δηλαδή των κέντρων επιστροφών σε τρίτες χώρες, αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες υπηκόων τρίτων χωρών που βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Βασική προϋπόθεση για τη μεταφορά τους είναι να διαμένουν παράνομα σε ένα από τα πέντε συμμετέχοντα κράτη και να έχει εκδοθεί σε βάρος τους εκτελεστή απόφαση επιστροφής ή απομάκρυνσης.
Από τη διαδικασία εξαιρούνται:
- Πρόσωπα που δικαιούνται άσυλο ή διεθνή προστασία.
- Μετανάστες που διαθέτουν άλλη νόμιμη βάση παραμονής σε κάποιο από τα συμμετέχοντα κράτη.
- Ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Πριν από οποιαδήποτε μεταφορά θα πρέπει να προηγείται εξατομικευμένη εξέταση της υπόθεσης, με βάση τις προβλεπόμενες διαδικασίες επιστροφής και απομάκρυνσης.
Η εφαρμογή του σχεδίου προϋποθέτει συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, ιδιαίτερα όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Τι θα συμβαίνει μετά την άφιξη στη Ρουάντα
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, όσοι μεταφέρονται στη Ρουάντα θα λαμβάνουν άδεια διαμονής στη χώρα υποδοχής.
Αρχικά θα οδηγούνται σε ένα κέντρο υποδοχής, το οποίο προβλέπεται να λειτουργεί ως προσωρινή, ανοιχτή δομή φιλοξενίας.
Κατά την παραμονή τους εκεί θα καλύπτονται βασικές ανάγκες, όπως:
- Στέγαση και σίτιση.
- Πρόσβαση σε κατάλληλες συνθήκες υγιεινής.
- Αρχική υποστήριξη κατά την εγκατάστασή τους.
Μετά το πρώτο στάδιο υποδοχής, θα προβλέπεται η μετακίνησή τους σε καταλύματα μακροχρόνιας διαμονής.
Το μοντέλο δεν περιορίζεται στην προσωρινή φιλοξενία, καθώς περιλαμβάνει και τη δυνατότητα μόνιμης εγκατάστασης και κοινωνικής ένταξης στη Ρουάντα.
Για όσους επιλέξουν να παραμείνουν, σχεδιάζεται πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση, στέγαση και στην αγορά εργασίας.
Στόχος είναι να αποκτήσουν σταδιακά οικονομική αυτονομία και να ενταχθούν στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή της χώρας.
Θα μπορούν να φύγουν από τη Ρουάντα;
Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι οι μεταφερόμενοι δεν θα είναι υποχρεωμένοι να παραμείνουν στη Ρουάντα.
Όσοι δεν επιθυμούν να εγκατασταθούν εκεί θα μπορούν να αποχωρήσουν οικειοθελώς.
Η αποχώρηση θα μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε με επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους είτε με μετάβαση σε άλλη χώρα, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν δικαίωμα νόμιμης εισόδου.
Για όσους επιλέξουν την οικειοθελή επιστροφή εξετάζεται η παροχή βοήθειας μέσω ειδικών προγραμμάτων υποστήριξης.
Ποιος θα καλύπτει το κόστος λειτουργίας
Η χρηματοδότηση αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που βρίσκονται ακόμη υπό διαπραγμάτευση.
Το άμεσο κόστος λειτουργίας του μοντέλου προβλέπεται να καλυφθεί από τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.
Στις σχετικές δαπάνες περιλαμβάνονται οι εγκαταστάσεις φιλοξενίας και τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης.
Η τελική κοστολόγηση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, καθώς αποτελεί αντικείμενο των συζητήσεων με τη Ρουάντα.
Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι η αξιοποίηση ήδη υφιστάμενων εγκαταστάσεων, ώστε να περιοριστούν οι δαπάνες μέσω της κοινής συμμετοχής των πέντε κρατών.
Παράλληλα, συζητείται η δυνατότητα χρήσης ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών πόρων για προγράμματα κοινωνικής ένταξης και υποστήριξης των μεταναστών.
Ο ρόλος του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και της Ύπατης Αρμοστείας
Στις συζητήσεις για τη λειτουργία των return hubs συμμετέχουν και διεθνείς οργανισμοί, με αντικείμενο την υποστήριξη των μεταφερόμενων και την προστασία των δικαιωμάτων τους.
Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ), κατόπιν αιτήματος της Ρουάντα, εξετάζει το ενδεχόμενο να αναλάβει συγκεκριμένες δραστηριότητες, εφόσον διασφαλιστούν οι απαραίτητες εγγυήσεις.
Η πιθανή συμμετοχή του αφορά την υποστήριξη κατά την υποδοχή, τη συνδρομή στην ένταξη των μεταναστών και τη βοήθεια για όσους αποφασίσουν να επιστρέψουν οικειοθελώς στη χώρα καταγωγής τους.
Από την πλευρά της, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) βρίσκεται σε διαβουλεύσεις με τα πέντε ευρωπαϊκά κράτη.
Αντικείμενο των επαφών είναι η παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης, ώστε το μοντέλο να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του διεθνούς προσφυγικού δικαίου και των κανόνων προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται επίσης η δημιουργία ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης, ο οποίος θα ελέγχει την εφαρμογή της συμφωνίας και θα συντάσσει σχετικές εκθέσεις.
Το νομικό πλαίσιο και ο κίνδυνος δικαστικών προσφυγών
Οι πέντε χώρες που προωθούν την πρωτοβουλία υποστηρίζουν ότι ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός Επιστροφών παρέχει τη νομική βάση για τη σύναψη συμφωνιών με τρίτες χώρες και τη δημιουργία αντίστοιχων δομών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με την εκτίμησή τους, το σχέδιο μπορεί να εφαρμοστεί με πλήρη σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Ωστόσο, αναγνωρίζεται ότι ενδέχεται να προκύψουν δικαστικές προσφυγές σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν την υλοποίηση της συμφωνίας.
Στο πλαίσιο αυτό, οι συμμετέχουσες χώρες βρίσκονται σε στενή επικοινωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιδιώκοντας να διασφαλίσουν τη νομική θωράκιση του μοντέλου πριν από την εφαρμογή του.
Η κοινή θέση των πέντε κρατών είναι ότι η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών απαιτεί διεθνή συνεργασία και επιμερισμό της ευθύνης, χωρίς αυτή να μεταφέρεται αποκλειστικά στις τρίτες χώρες που συμμετέχουν στις σχετικές συμφωνίες.






