Ηράκλειο: Χρηματοδότηση 1,5 εκατ. ευρώ για έρευνα στο ΙΤΕ

Χρηματοδότηση ύψους 1,5 εκατομμυρίου ευρώ, με διάρκεια πέντε ετών, εξασφάλισε το ερευνητικό έργο EPICSCAPES της Zeynep Aydoğan, ερευνήτριας του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΜΣ/ΙΤΕ). Το πρόγραμμα επικεντρώνεται στην ιστορία της Μικράς Ασίας από τον 12ο έως τον 17ο αιώνα, αξιοποιώντας επικές αφηγήσεις πέντε διαφορετικών γλωσσικών παραδόσεων.

Μια διαφορετική προσέγγιση στην ιστορία της Μικράς Ασίας

Το ερευνητικό έργο, με πλήρη τίτλο «Έπη και Πολιτιστικά Τοπία της Μεσαιωνικής και Πρώιμης Νεότερης Ανατολίας» (EPICSCAPES), επιχειρεί να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο καταγράφεται η ιστορία της περιοχής.

Αντί να περιοριστεί στις ιστορικές αφηγήσεις μεμονωμένων λαών, θα μελετήσει τις εμπειρίες διαφορετικών θρησκευτικών και γλωσσικών κοινοτήτων που συνυπήρχαν σε περιοχές της Ανατολίας, οι οποίες αργότερα ενσωματώθηκαν στο Οθωμανικό κράτος.

Στο επίκεντρο βρίσκονται επικές και μυθικές αφηγήσεις στα αρμενικά, κουρδικά, γεωργιανά, ελληνικά και τουρκικά.

Πολλές από αυτές διατηρήθηκαν επί αιώνες μέσω της προφορικής παράδοσης, πριν αποκτήσουν γραπτή μορφή, αποτυπώνοντας αντιλήψεις, αξίες και ιστορικές μνήμες των πληθυσμών της εποχής.

Οι κοινές παραδόσεις πέρα από γλωσσικά και θρησκευτικά σύνορα

Βασική επιδίωξη του EPICSCAPES είναι να εντοπίσει συνδέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ κοινοτήτων, οι οποίες δεν είχαν αναδειχθεί επαρκώς από προηγούμενες μελέτες.

Οι επικές παραδόσεις έχουν συχνά εξεταστεί ξεχωριστά, μέσα στα όρια κάθε γλώσσας ή εθνικής ιστοριογραφίας.

Η νέα έρευνα θα τις προσεγγίσει συγκριτικά, διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο ιστορίες, πρόσωπα και αφηγηματικά μοτίβα μεταδίδονταν από τη μία κοινότητα στην άλλη.

Κεντρική θέση στη μεθοδολογία κατέχει η έννοια των «επικών τοπίων» (epicscapes), δηλαδή γεωγραφικών περιοχών όπου διαφορετικές παραδόσεις αναπτύχθηκαν και διαδόθηκαν, υπερβαίνοντας γλωσσικά και θρησκευτικά όρια.

Μέσα από αυτή την προσέγγιση θα εξεταστεί η σχέση των επών με τη γεωγραφία, τις συλλογικές ταυτότητες και την άσκηση πολιτικής εξουσίας.

Ψηφιακοί χάρτες και ανοικτή βάση πολιτιστικών δεδομένων

Σημαντικό μέρος του προγράμματος αφορά την αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων.

Σε συνεργασία με το Εργαστήριο Γεωφυσικής – Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης και Αρχαιοπεριβάλλοντος του ΙΜΣ/ΙΤΕ, προβλέπεται η ανάπτυξη πολιτιστικής βάσης δεδομένων ανοικτής πρόσβασης και ψηφιακών χαρτών.

Τα εργαλεία αυτά θα χρησιμοποιηθούν για τη συστηματική καταγραφή και ανάλυση:

• Γεωγραφικών τοποθεσιών που αναφέρονται στα έπη.
• Επαναλαμβανόμενων θεμάτων και αφηγηματικών μοτίβων.
• Σχέσεων ανάμεσα σε διαφορετικές επικές παραδόσεις.
• Συνδέσεων μεταξύ πολιτιστικών τοπίων και ιστορικών κοινοτήτων.

Το έργο αντιμετωπίζει τις επικές αφηγήσεις ως μορφές συλλογικής μνήμης που μεταβάλλονται μέσα στον χρόνο, επιχειρώντας να συμβάλει σε μια ιστορική προσέγγιση της Μικράς Ασίας πέρα από τις παραδοσιακές αυτοκρατορικές και εθνικές διαχωριστικές γραμμές.

Ποια είναι η ερευνήτρια Zeynep Aydoğan

Η Zeynep Aydoğan σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Boğaziçi της Κωνσταντινούπολης, όπου ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές της.

Απέκτησε το διδακτορικό της δίπλωμα από το Humboldt-Universität zu Berlin, ενώ στη συνέχεια εργάστηκε ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Ερευνητικό Κέντρο Ανατολικών Πολιτισμών ANAMED του Πανεπιστημίου Koç.

Το 2020 εντάχθηκε στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ, συμμετέχοντας στο χρηματοδοτούμενο από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC) πρόγραμμα GHOST.

Τα επιστημονικά της ενδιαφέροντα εστιάζουν στην πολιτιστική ιστορία της Μικράς Ασίας και των Βαλκανίων από τον 11ο έως τον 15ο αιώνα, στη διαμόρφωση του πρώιμου Οθωμανικού κράτους και στην τουρκική θρησκευτική και ηρωική λογοτεχνία.

Είναι επίσης συγγραφέας της μονογραφίας «Forging Paths of Continuity: Borderline Miracles in the Early Menākıbnāme Literature, 13th–15th Centuries», η οποία εκδόθηκε από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών το 2024.