Αγροτικές επιδοτήσεις: Τα λάθη στο Κτηματολόγιο που μπορεί να κοστίσουν χιλιάδες ευρώ στους παραγωγούς

Αντιμέτωποι με προβλήματα στις αγροτικές ενισχύσεις ενδέχεται να βρεθούν παραγωγοί που καλλιεργούν εκτάσεις με λανθασμένα στοιχεία στο Κτηματολόγιο ή εκκρεμότητες στους δασικούς χάρτες. Χιλιάδες αγροτεμάχια εμφανίζουν ασυμφωνίες στα όρια, στο εμβαδόν ή στην ιδιοκτησία τους, ενώ η σύνδεση των επιδοτήσεων με τα κτηματολογικά δεδομένα καθιστά αναγκαίο τον έγκαιρο έλεγχο των δηλώσεων ΟΣΔΕ, των ΚΑΕΚ και των ΑΤΑΚ.

Η αντιμετώπιση ενός προβλήματος κατά την υποβολή της αίτησης αγροτικής ενίσχυσης δεν σημαίνει ότι διορθώνεται και η αντίστοιχη εγγραφή στο Ελληνικό Κτηματολόγιο.

Η τοπογράφος – πολεοδόμος μηχανικός Γραμματή Μπακλατσή, μέσα από σχετικό οδηγό που παρουσιάζουν «ΤΑ ΝΕΑ», εξηγεί τι πρέπει να προσέχουν ιδιοκτήτες και παραγωγοί.

1. Γιατί ένα χωράφι που καλλιεργείται επί χρόνια μπορεί να εμφανίζει πρόβλημα;

Η πολυετής καλλιέργεια δεν εξασφαλίζει ότι το αγροτεμάχιο έχει αποτυπωθεί σωστά στο Κτηματολόγιο.

Είναι πιθανό να υπάρχουν λανθασμένα όρια, διαφορετικό εμβαδόν, εσφαλμένη θέση ή αναντιστοιχία στον Κωδικό Αριθμό Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ).

Σε άλλες περιπτώσεις, το πρόβλημα αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς και όχι τη γεωμετρική αποτύπωση.

2. Τι πρέπει να γίνει όταν δεν ταυτοποιείται ο ΚΑΕΚ;

Ο παραγωγός δεν πρέπει να χρησιμοποιεί αυθαίρετα τον ΚΑΕΚ γειτονικού ακινήτου προκειμένου να ολοκληρώσει τη δήλωση.

Απαιτείται έλεγχος από τοπογράφο μηχανικό, ο οποίος θα εξετάσει τη θέση, τα όρια και το εμβαδόν της έκτασης, συγκρίνοντας τα στοιχεία με τους τίτλους ιδιοκτησίας και παλαιότερα τοπογραφικά διαγράμματα.

Εφόσον υπάρχει αμφισβήτηση της κυριότητας, χρειάζεται και νομική διερεύνηση.

3. Τι σημαίνει το ποσοστό επικάλυψης 55% στο ΟΣΔΕ 2026;

Για το ΟΣΔΕ 2026, το ελάχιστο ποσοστό γεωχωρικής επικάλυψης του δηλωμένου αγροτεμαχίου με τους αντίστοιχους ΚΑΕΚ ορίστηκε στο 55%, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Το συνολικό εμβαδόν των ΚΑΕΚ δεν πρέπει να είναι μικρότερο από τη δηλούμενη έκταση, ενώ το ίδιο αγροτεμάχιο δεν πρέπει να δηλώνεται από άλλον παραγωγό.

Το συγκεκριμένο όριο αφορά τον έλεγχο της αίτησης ενίσχυσης. Δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται απόκλιση 45% στα πραγματικά όρια του ακινήτου ούτε ότι γίνονται αποδεκτά λανθασμένα κτηματολογικά στοιχεία.

4. Πότε χρειάζεται η ψηφιακή πλατφόρμα «metavoles»;

Η πλατφόρμα «metavoles» χρησιμοποιείται σε διαδικασίες διόρθωσης γεωμετρικών στοιχείων, όταν υπάρχουν προβλήματα στη θέση, στο σχήμα ή στα όρια του γεωτεμαχίου.

Ο τοπογράφος εξετάζει τα δεδομένα και, όπου απαιτείται, συντάσσει Διάγραμμα Γεωμετρικών Μεταβολών, το οποίο συνοδεύεται από Κωδικό Ηλεκτρονικού Διαγράμματος.

Η ηλεκτρονική υποβολή δεν συνεπάγεται αυτόματη έγκριση της διόρθωσης. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειάζεται έλεγχος ή ενημέρωση άλλων ιδιοκτητών που επηρεάζονται.

5. Τι ισχύει για αγροτεμάχιο «αγνώστου ιδιοκτήτη»;

Η ένδειξη «αγνώστου ιδιοκτήτη» αφορά την κτηματολογική εγγραφή της κυριότητας και δεν αντιμετωπίζεται ως απλό σφάλμα ορίων.

Πρέπει να εξεταστούν οι τίτλοι, οι νόμιμες προθεσμίες και το στάδιο λειτουργίας του Κτηματολογίου στην περιοχή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι δυνατή η εξωδικαστική διόρθωση, ενώ σε άλλες απαιτείται προσφυγή στη Δικαιοσύνη.

Η καταχώριση στο Ε9 ή η υποβολή δήλωσης ΟΣΔΕ δεν αρκούν από μόνες τους για την αναγνώριση της ιδιοκτησίας.

6. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί η χρησικτησία;

Η χρησικτησία μπορεί να αποτελέσει βάση αναγνώρισης κυριότητας, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Για την τεκμηρίωσή της ενδέχεται να αξιοποιηθούν παλαιές αεροφωτογραφίες, έγγραφα και αποδεικτικά στοιχεία μακροχρόνιας κατοχής.

Απαιτείται, ωστόσο, νομική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν το ακίνητο εμφανίζεται ως «αγνώστου ιδιοκτήτη», ώστε να διαπιστωθεί εάν επιτρέπεται διοικητική διόρθωση ή χρειάζεται δικαστική αναγνώριση.

7. Ποιος αναλαμβάνει τον έλεγχο των στοιχείων;

Ο τοπογράφος μηχανικός ελέγχει την πραγματική θέση και τα όρια του χωραφιού, πραγματοποιεί την αποτύπωση και συγκρίνει τα κτηματολογικά δεδομένα με παλαιότερα στοιχεία.

Εξετάζει επίσης πιθανές επικαλύψεις και συντάσσει τα απαραίτητα διαγράμματα.

Όταν προκύπτουν ζητήματα κυριότητας, απαιτείται συνεργασία με δικηγόρο.

Ο χειριστής της αίτησης ΟΣΔΕ δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον τεχνικό ή νομικό έλεγχο.

8. Τι γίνεται όταν το χωράφι εμφανίζεται ως δασικό;

Εάν ο χαρακτηρισμός στον δασικό χάρτη θεωρείται λανθασμένος, πρέπει να εξεταστεί ποια νόμιμη διαδικασία διόρθωσης μπορεί να ακολουθηθεί.

Εφόσον έχει υποβληθεί εμπρόθεσμη αντίρρηση, παρακολουθείται η εξέτασή της.

Διαφορετικά, διερευνάται η δυνατότητα διόρθωσης πρόδηλου σφάλματος, η ύπαρξη διοικητικής πράξης που δεν έχει αποτυπωθεί ή άλλη προβλεπόμενη διαδικασία.

Η καλλιέργεια μιας έκτασης δεν καταργεί αυτομάτως τον δασικό χαρακτηρισμό της.

9. Τι ισχύει όταν το αγροτεμάχιο έχει καταχωριστεί στο Δημόσιο;

Η εμφάνιση ενός χωραφιού ως ιδιοκτησίας του Δημοσίου μπορεί να συνδέεται με τον δασικό χαρακτήρα, τις αρχικές κτηματολογικές εγγραφές ή ιδιοκτησιακή διεκδίκηση.

Απαιτείται συνδυαστικός έλεγχος τίτλων ιδιοκτησίας, δασικών χαρτών και κτηματολογικών στοιχείων.

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστεί διόρθωση εγγραφής ή αναγνώριση δικαιώματος.

Η αλλαγή των γεωμετρικών ορίων δεν επιλύει από μόνη της μια διαφορά κυριότητας.

10. Τι προβλέπεται για τις εκχερσωμένες δασικές εκτάσεις;

Για εκτάσεις με χαρακτηρισμό ΔΑ ή ΧΑ, οι οποίες είχαν παλαιότερα δασική ή χορτολιβαδική μορφή και σήμερα χρησιμοποιούνται διαφορετικά, ισχύουν ειδικές ρυθμίσεις.

Σύμφωνα με τον ν. 5037/2023, υπό προϋποθέσεις μπορεί να διατηρείται η γεωργική χρήση όσο καταβάλλεται η προβλεπόμενη ενίσχυση.

Ωστόσο, με το καθεστώς που περιγράφεται, δεν επιτρέπεται η εξαγορά των συγκεκριμένων εκχερσωμένων εκτάσεων.

Η καταβολή επιδότησης δεν συνεπάγεται νομιμοποίηση της εκχέρσωσης, αλλαγή του δασικού χαρακτηρισμού ή αναγνώριση ιδιοκτησιακού δικαιώματος.

11. Πώς αντιμετωπίζονται τα κληρονομικά αγροτεμάχια;

Σε αρκετές περιπτώσεις κληρονομικών χωραφιών, στο Κτηματολόγιο εξακολουθεί να εμφανίζεται ο αποβιώσας ιδιοκτήτης ή έχουν καταχωριστεί λανθασμένα τα ποσοστά συνιδιοκτησίας.

Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να ελέγξουν τις πράξεις κληρονομικής διαδοχής και την καταχώρισή τους, προχωρώντας όπου απαιτείται σε διορθώσεις.

Η σωστή αποτύπωση του γεωτεμαχίου δεν αντικαθιστά τη νόμιμη καταχώριση των δικαιούχων.

12. Τι προβλέπει η ειδική υπεύθυνη δήλωση της ΑΑΔΕ;

Με την υπογραφή της ειδικής υπεύθυνης δήλωσης της ΑΑΔΕ, οι αγρότες αναλαμβάνουν τη δέσμευση να δηλώσουν τα ορθά στοιχεία ΑΤΑΚ ή/και ΚΑΕΚ όταν αρθούν τα προβλήματα που εμποδίζουν σήμερα την ταυτοποίησή τους.

Επομένως, η υποβολή της δήλωσης δεν απαλλάσσει τους παραγωγούς από την υποχρέωση να αντιμετωπίσουν λανθασμένα όρια, εκκρεμότητες χρησικτησίας ή προβλήματα κυριότητας.

Η υπεύθυνη δήλωση δεν αποτελεί διαδικασία διόρθωσης του Κτηματολογίου.

13. Πότε κινδυνεύουν οι μελλοντικές αγροτικές ενισχύσεις;

Η προσωρινή διευκόλυνση κατά την υποβολή μιας αίτησης δεν εγγυάται ότι το αγροτεμάχιο θα παραμείνει επιλέξιμο για επιδότηση τα επόμενα χρόνια.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις εκτάσεις ΔΔ, οι οποίες διατηρούν τον δασικό τους χαρακτήρα και δεν καθίστανται αυτομάτως επιλέξιμες επειδή καλλιεργούνται.

Για εκτάσεις ΔΑ ή άλλες περιπτώσεις εκχέρσωσης εξετάζονται οι ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία.

Εάν οι εκκρεμότητες δεν αντιμετωπιστούν ή δεν πληρούνται οι όροι επιλεξιμότητας, υπάρχει κίνδυνος απώλειας μελλοντικών επιδοτήσεων ή επιστροφής ποσών που έχουν καταβληθεί αχρεωστήτως.

14. Τι πρέπει να προσέχουν οι παραγωγοί που νοικιάζουν χωράφια;

Στα μισθωμένα αγροτεμάχια, ο καλλιεργητής πρέπει να επιβεβαιώνει μαζί με τον ιδιοκτήτη ότι ο δηλωμένος ΚΑΕΚ αντιστοιχεί στο σωστό ακίνητο.

Χρειάζεται επίσης έλεγχος των ορίων και του εμβαδού.

Αν διαπιστωθεί κτηματολογικό σφάλμα, η διόρθωση πρέπει να εξεταστεί από τον ιδιοκτήτη, με τη συνδρομή τοπογράφου.

Το μισθωτήριο συμβόλαιο δεν διορθώνει την κτηματολογική εγγραφή.

15. Ποιες ενέργειες πρέπει να γίνουν πριν από την επόμενη δήλωση ΟΣΔΕ;

Οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να εξετάσουν τις εκκρεμότητες των ακινήτων τους χωρίς να περιμένουν την επόμενη περίοδο υποβολής αιτήσεων.

Ο έλεγχος πρέπει να ξεκαθαρίζει εάν το πρόβλημα είναι γεωμετρικό, ιδιοκτησιακό ή δασικό, καθώς κάθε κατηγορία απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση.

Η συμβολή τοπογράφου μηχανικού και, όπου χρειάζεται, δικηγόρου είναι απαραίτητη για την επιλογή της κατάλληλης διαδικασίας.

Η ολοκλήρωση της αίτησης ΟΣΔΕ ή η προσωρινή αποδοχή ενός αγροτεμαχίου για ενίσχυση δεν σημαίνει ότι έχουν επιλυθεί οι εκκρεμότητες που αφορούν την ακίνητη περιουσία.