28η Οκτωβρίου: Η ιστορία των 300 Ευελπίδων που αψήφησαν τις διαταγές και πολέμησαν στη Μάχη της Κρήτης

Τον Απρίλιο του 1941, ενώ οι γερμανικές δυνάμεις προέλαυναν προς την Αθήνα, 300 πρωτοετείς Ευέλπιδες αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τη Σχολή τους και να μεταβούν στην Κρήτη, παρά τις αντίθετες εντολές της στρατιωτικής διοίκησης. Έπειτα από μια επικίνδυνη διαδρομή μέσω Πελοποννήσου, έφτασαν στο Κολυμβάρι Χανίων, όπου στις 20 Μαΐου συμμετείχαν στις μάχες εναντίον των Γερμανών αλεξιπτωτιστών.

Η ιστορία τους συνδέεται με τις εξελίξεις που ακολούθησαν την 28η Οκτωβρίου 1940 και την επιστράτευση των μαθητών της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων.

Με την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, οι Ευέλπιδες της τρίτης τάξης ονομάστηκαν ανθυπολοχαγοί και αναχώρησαν για το μέτωπο, ενώ οι μαθητές της δεύτερης τάξης ονομάστηκαν ανθυπασπιστές και τοποθετήθηκαν σε κέντρα εκπαίδευσης.

Οι 300 μαθητές της πρώτης τάξης, που είχαν εισαχθεί μόλις έναν μήνα νωρίτερα, έλαβαν αρχικά άδεια αόριστης διάρκειας. Επέστρεψαν, ωστόσο, στη Σχολή στις 20 Νοεμβρίου 1940, μετά την ανάκλησή της.

Η άρνηση των Ευελπίδων να παραμείνουν στην Αθήνα

Όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Ελλάδα, στις 6 Απριλίου 1941, οι πρωτοετείς συνέχιζαν την εκπαίδευσή τους.

Καθώς το μέτωπο κατέρρεε, ζήτησαν να συγκροτήσουν λόχο και να μεταφερθούν στις Θερμοπύλες, όπου πολεμούσαν βρετανικές δυνάμεις. Το αίτημά τους δεν εγκρίθηκε.

Στις 23 Απριλίου, ο διοικητής της Σχολής τούς ενημέρωσε για την επικείμενη είσοδο των Γερμανών στην πρωτεύουσα και για την πρόθεση της Ανωτέρας Στρατιωτικής Διοίκησης Αθηνών να τους χρησιμοποιήσει για την τήρηση της τάξης.

Τους ρώτησε:

«Εάν σας διατάξω να εξέλθετε στην πόλη επειδή δεν υπάρχουν άλλα τμήματα για να επιβάλετε την τάξη σε περίπτωση που αυτή διασαλευθεί, θα το πράξετε;»

Σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση, οι μαθητές απάντησαν αρνητικά και αποφάσισαν να αναχωρήσουν για την Κρήτη.

Ο διοικητής διέταξε την προφυλάκιση ορισμένων από τους αρχαιότερους Ευέλπιδες, θεωρώντας τους υπεύθυνους για την αντίδραση, όμως η διαταγή δεν εκτελέστηκε.

Η παρέμβαση του συνταγματάρχη Πετζόπουλου

Η στρατιωτική διοίκηση έστειλε στη Σχολή τον επιτελάρχη της, συνταγματάρχη Πετζόπουλο, προκειμένου να μεταπείσει τους μαθητές.

Ο αξιωματικός τούς επισήμανε τους κινδύνους του θαλάσσιου ταξιδιού προς την Κρήτη, καθώς η γερμανική αεροπορία επιχειρούσε στην περιοχή.

Οι Ευέλπιδες, ωστόσο, επέμειναν στην απόφασή τους.

Όταν ο Πετζόπουλος ζήτησε να εφαρμοστεί η διαταγή της διοίκησης, ο αξιωματικός υπηρεσίας φέρεται να απάντησε τηλεφωνικά:

«Στρατηγέ, ουδείς δύναται να διατάξει τη Σχολή Ευελπίδων να παραμείνει στην Αθήνα».

Ο Πετζόπουλος, σύμφωνα με την ίδια αφήγηση, ανέφερε στη διοίκηση:

«Είναι αδύνατο να καταπνίξει κανείς την εκδήλωση πατριωτισμού αυτών των παιδιών, διότι περί αυτού πρόκειται και όχι περί απειθαρχίας, όπως μας ανέφεραν».

Στη συνέχεια αποχαιρέτησε τους μαθητές ευχόμενος «Καλή τύχη».

Πώς συγκέντρωσαν 27 οχήματα για την αναχώρηση

Το βράδυ της 24ης Απριλίου 1941, οι Ευέλπιδες ξεκίνησαν την προσπάθεια μετακίνησής τους προς την Πελοπόννησο.

Ένοπλες ομάδες μαθητών επιτάξανε αρχικά 20 αυτοκίνητα, αριθμός που δεν επαρκούσε για τη μεταφορά όλων.

Σύμφωνα με την καταγραφή, επικοινώνησαν στη συνέχεια με τον Ερυθρό Σταυρό, ζητώντας οχήματα με το πρόσχημα ότι μαθητές είχαν υποστεί ομαδική δηλητηρίαση και χρειάζονταν μεταφορά σε νοσοκομεία.

Με την άφιξή τους επιτάχθηκαν ακόμη επτά οχήματα.

Οι Ευέλπιδες παρέλαβαν τον οπλισμό και τη σημαία της Σχολής και αναχώρησαν, συνοδευόμενοι από αξιωματικούς που επέλεξαν να τους ακολουθήσουν.

Οι γερμανικές επιθέσεις στην Πελοπόννησο

Η πορεία προς τη νότια Πελοπόννησο πραγματοποιήθηκε κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Στην περιοχή Χιλιομοδίου – Νεμέας, η φάλαγγα δέχθηκε επίθεση από γερμανικά αεροσκάφη, χωρίς να υπάρξουν απώλειες.

Παράλληλα, στρατιωτικά τμήματα από τη Σπάρτη και την Τρίπολη επιχείρησαν να σταματήσουν τους Ευέλπιδες.

Η φάλαγγα συνέχισε την πορεία της, παρά τις παρεμβάσεις των στρατιωτικών αρχών και τις νέες αεροπορικές επιθέσεις.

Το απόγευμα της 26ης Απριλίου έφτασε στην Τάραψα Γυθείου, όπου οι κάτοικοι προσέφεραν βοήθεια στους νεαρούς στρατιωτικούς.

Από εκεί επιβιβάστηκαν σε δύο βενζινόπλοια με προορισμό την Κρήτη.

Η άφιξη στο Κολυμβάρι Χανίων

Το θαλάσσιο ταξίδι δεν εξελίχθηκε χωρίς προβλήματα.

Η κακοκαιρία και οι γερμανικές αεροπορικές επιθέσεις ανάγκασαν τα πλοία να σταματήσουν στα Κύθηρα.

Τελικά, στις 29 Απριλίου 1941, οι Ευέλπιδες αποβιβάστηκαν στο Κολυμβάρι Χανίων και εγκαταστάθηκαν στη Μονή Παναγίας Οδηγήτριας Γωνιάς.

Διοικητής τους ορίστηκε ο αντισυνταγματάρχης Π. Κίτσος, ενώ συνεχίστηκε η εκπαίδευσή τους με σκοπό να τοποθετηθούν στη συνέχεια ως αξιωματικοί σε στρατιωτικές μονάδες.

Στις 19 Μαΐου, η εκπαίδευση ολοκληρώθηκε και οι μαθητές παρέδωσαν τον οπλισμό τους, καθώς την επόμενη ημέρα επρόκειτο να αναχωρήσουν για τις νέες τους θέσεις.

Η γερμανική επίθεση στην Κρήτη, όμως, άλλαξε τα σχέδια.

20 Μαΐου 1941: Η μάχη στη Μονή Γωνιάς

Το πρωί της 20ής Μαΐου, με την έναρξη της γερμανικής αεραπόβασης, οι Ευέλπιδες έσπευσαν να παραλάβουν ξανά τα όπλα τους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ιστορικής καταγραφής, η δύναμη της Σχολής περιλάμβανε:

• 17 αξιωματικούς
• 300 Ευέλπιδες, οργανωμένους σε δύο λόχους
• 20 οπλίτες του λόχου διοίκησης
• 320 τυφέκια Μάουζερ, υποδείγματος 1870
• 11 πολυβόλα Σεντ Ετιέν
• 5 οπλοπολυβόλα
• 200 χειροβομβίδες

Τα διαθέσιμα πυρομαχικά ήταν περιορισμένα, με 60 έως 80 φυσίγγια ανά τυφέκιο και περίπου 150 ανά οπλοπολυβόλο.

Απέναντί τους κινήθηκαν δυνάμεις του γερμανικού Συντάγματος Εφόδου Αλεξιπτωτιστών.

Οι συγκρούσεις διήρκεσαν ολόκληρη την ημέρα, ενώ από τα πέντε οπλοπολυβόλα, σύμφωνα με την αφήγηση, λειτουργούσε μόνο το ένα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι μάχες έφτασαν μέχρι τη σύγκρουση σώμα με σώμα.

Η σημαία της Σχολής και οι πρώτες απώλειες

Στο καμπαναριό της Μονής Γωνιάς κυμάτιζε η σημαία της Σχολής Ευελπίδων, η οποία δεχόταν πυρά.

Δύο μαθητές ανέλαβαν να τη διασώσουν, ανεβαίνοντας στο καμπαναριό και μεταφέροντάς την στην Αγία Τράπεζα του ναού.

Ο ένας από αυτούς, Νικόλαος Ιατρούλης, σκοτώθηκε αργότερα την ίδια ημέρα.

Η σημαία διαφυλάχθηκε από τους μοναχούς και επιστράφηκε στη Σχολή μετά τον πόλεμο. Τιμήθηκε με Αριστείο Ανδρείας και Πολεμικό Σταυρό.

Η ιστορική αφήγηση αναφέρει επίσης ότι ο Εύελπις Πέτρος Κωστόπουλος κατέλαβε γερμανική σημαία κατά τη διάρκεια της μάχης. Ο ίδιος εκτελέστηκε το 1942 στη Μυτιλήνη, αφού συνελήφθη ενώ προσπαθούσε να διαφύγει προς τη Μέση Ανατολή μέσω Τουρκίας.

Η νυχτερινή υποχώρηση και η διάλυση της Σχολής

Μέχρι το βράδυ της πρώτης ημέρας οι Ευέλπιδες είχαν σχεδόν περικυκλωθεί, διατηρώντας ωστόσο θέσεις στα υψώματα βορειοδυτικά της Μονής.

Οι απώλειες ανέρχονταν σε πέντε νεκρούς και αρκετούς τραυματίες, ενώ τα πυρομαχικά είχαν σχεδόν εξαντληθεί.

Στις 20:00, ο διοικητής διέταξε σύμπτυξη προς τον νότο.

Με τη βοήθεια ανδρών της Χωροφυλακής και κατοίκων που γνώριζαν την περιοχή, οι Ευέλπιδες κατάφεραν να περάσουν μέσα από τις γερμανικές γραμμές.

Κατά τη συνέχεια των επιχειρήσεων σκοτώθηκαν ακόμη πέντε Ευέλπιδες.

Η Σχολή κινήθηκε προς τα Λευκά Όρη, αναζητώντας δυνατότητα διαφυγής προς τη Μέση Ανατολή.

Πριν φτάσουν στα Σφακιά, ο διοικητής ανακοίνωσε στους μαθητές ότι, κατόπιν κυβερνητικής διαταγής, η Σχολή διαλυόταν, καθώς δεν υπήρχε διαθέσιμο μέσο μεταφοράς προς την Αίγυπτο.

«Με τη βοήθεια του Θεού, ο καθένας ας φροντίσει πλέον για τον εαυτό του», φέρεται να τους είπε.

Οι αναφορές του BBC και του ραδιοφώνου της Μόσχας

Η άφιξη των Ευελπίδων στην Κρήτη είχε προκαλέσει το ενδιαφέρον και ξένων ραδιοφωνικών σταθμών.

Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή, το BBC στις 30 Απριλίου 1941 μετέδωσε ότι οι 300 Ευέλπιδες είχαν ενισχύσει τις δυνάμεις της Κρήτης, έπειτα από τη διαδρομή τους μέσω Πελοποννήσου.

Αντίστοιχη αναφορά αποδίδεται στον ραδιοφωνικό σταθμό της Μόσχας στις 2 Μαΐου 1941, ο οποίος παρουσίασε την απόφασή τους να συνεχίσουν τον πόλεμο στο νησί.

Μετά τη Μάχη της Κρήτης, μαθητές και απόφοιτοι της Σχολής συμμετείχαν σε μεταγενέστερες πολεμικές επιχειρήσεις και αντιστασιακές οργανώσεις, μεταξύ άλλων στο Ελ Αλαμέιν, στο Ρίμινι, στα ελληνικά βουνά και στα νησιά του Αιγαίου.

Πηγή: Ιστορική επιμέλεια Γιώργου Λαμπράκη, πρώτη δημοσίευση στο stratistoria.wordpress.com, αναδημοσίευση στο istorikathemata.com με άδεια του επιμελητή.