28η Οκτωβρίου: «Ερρίφθη ο κύβος» – Τα ιστορικά πρωτοσέλιδα και η επιστράτευση στην Κρήτη

Με τον τίτλο «ΕΡΡΙΦΘΗ Ο ΚΥΒΟΣ» υποδέχθηκε η εφημερίδα «Εθνική Φωνή» των Χανίων την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, στο φύλλο της 29ης Οκτωβρίου 1940. Τα δημοσιεύματα της εποχής αποτυπώνουν τις πρώτες αντιδράσεις των κατοίκων, την κινητοποίηση των στρατιωτικών αρχών και τα μέτρα που τέθηκαν σε εφαρμογή στην πόλη μετά την ιταλική εισβολή.

Τα ιστορικά φύλλα φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο Κρήτης και αποτέλεσαν αντικείμενο έρευνας του ΑΠΕ-ΜΠΕ το 2020.

Μέσα από τις σελίδες του τοπικού Τύπου διασώζονται οι ανακοινώσεις που ενημέρωναν τους Χανιώτες για την επιστράτευση, τις αλλαγές στην καθημερινότητα και τις οδηγίες προστασίας του άμαχου πληθυσμού.

«Ερρίφθη ο κύβος»: Το πρωτοσέλιδο της 29ης Οκτωβρίου

Μία ημέρα μετά την επίθεση των ιταλικών δυνάμεων, η «Εθνική Φωνή» κυκλοφόρησε με κεντρικό τίτλο «ΕΡΡΙΦΘΗ Ο ΚΥΒΟΣ».

Στο επάνω μέρος της πρώτης σελίδας αναγραφόταν:

«Ο αγών μας κατά της Ιταλίας έγινε ιερός. ΑΙ ΠΡΟΧΘΕΣΙΝΑΙ ΠΟΤΑΠΑΙ ΙΤΑΛΙΚΑΙ ΨΕΥΔΟΛΟΓΙΑΙ».

Στην τελευταία σελίδα υπήρχε αναφορά στην έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων:

«Από τις πρωίας του χθες οι Ιταλοί, ήρχισαν επίθεση κατά των συνόρων μας».

Η εφημερίδα περιέγραφε επίσης τον ενθουσιασμό που επικράτησε μεταξύ των κατοίκων μετά την ανακοίνωση της κήρυξης του πολέμου.

Την ίδια στιγμή, οι πρώτες συνέπειες στην καθημερινή ζωή ήταν ήδη ορατές, καθώς γνωστοποιούνταν ότι η λειτουργία των σχολείων διακόπτεται επ’ αόριστον.

Οι πρώτες ανακοινώσεις επιστράτευσης

Στο ίδιο φύλλο δημοσιεύθηκαν οι προσκλήσεις προς τους εφέδρους να παρουσιαστούν άμεσα στις στρατιωτικές αρχές.

Η κινητοποίηση αφορούσε εφέδρους οπλίτες του Πεζικού, του Πυροβολικού και των υπόλοιπων Όπλων, καθώς και άνδρες που είχαν υπηρετήσει σε σώματα ασφαλείας και στην Πυροσβεστική.

Οι ανακοινώσεις καλούσαν τους υπόχρεους να προσέλθουν στη Μεραρχία, στο πλαίσιο της γενικής επιστράτευσης που είχε κηρυχθεί στις 28 Οκτωβρίου 1940.

Συσκότιση, καταφύγια και εννέα σταθμοί πρώτων βοηθειών

Ιδιαίτερη θέση στα δημοσιεύματα είχαν οι οδηγίες των αρχών προς τον άμαχο πληθυσμό.

Ο Γενικός Διοικητής Κρήτης, Παναγιώτης Σφακιανάκης, απέστειλε τηλεγράφημα-διάγγελμα προς τις αστυνομικές αρχές και τους προέδρους των κοινοτήτων του Νομού Χανίων, με εντολές για απαγόρευση του φωτισμού.

Παράλληλα, η διοίκηση της Χωροφυλακής συνέστησε στους πολίτες να αναζητούν προστασία σε υπόγειους χώρους σε περίπτωση αεροπορικού βομβαρδισμού.

Στην ενημέρωση περιλαμβανόταν και αναφορά στη λειτουργία εννέα σταθμών πρώτων βοηθειών στην πόλη των Χανίων.

Οι συγκεκριμένες οδηγίες δείχνουν πώς οι τοπικές αρχές προετοιμάζονταν για το ενδεχόμενο επέκτασης των πολεμικών επιχειρήσεων και στον άμαχο πληθυσμό.

Η 5η Μεραρχία Κρητών και τα συντάγματα του νησιού

Η επιστράτευση κινητοποίησε την 5η Μεραρχία Κρητών, στρατιωτικό σχηματισμό που είχε συγκροτηθεί τον Σεπτέμβριο του 1912.

Στη δύναμή της περιλαμβάνονταν τρία συντάγματα Πεζικού:

• 14ο Σύνταγμα Πεζικού, με έδρα τα Χανιά.
• 43ο Σύνταγμα Πεζικού, με έδρα το Ηράκλειο.
• 44ο Σύνταγμα Πεζικού, με έδρα το Ρέθυμνο.

Στη συγκρότηση της Μεραρχίας συμμετείχαν ακόμη το 5ο Σύνταγμα Πυροβολικού, με έδρα τη Σούδα, ένας λόχος σκαπανέων, ένας λόχος διαβιβαστών και η μονάδα του στρατιωτικού νοσοκομείου.

Οι μονάδες αυτές μεταφέρθηκαν από την Κρήτη για να συμμετάσχουν στις επιχειρήσεις του αλβανικού μετώπου.

Οι 18.662 οπλίτες και οι απώλειες της Μεραρχίας

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα, η συνολική δύναμη που μεταφέρθηκε στο μέτωπο περιλάμβανε:

• 566 αξιωματικούς
• 18.662 οπλίτες
• 687 υποζύγια
• 81 οχήματα

Οι απώλειες της 5ης Μεραρχίας Κρητών καταγράφονται ως ιδιαίτερα βαριές.

Συγκεκριμένα, αναφέρονται 1.141 νεκροί, 2.025 τραυματίες, 2.553 παγόπληκτοι και 434 άνδρες με διάφορα νοσήματα.

Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν τις συνέπειες των πολεμικών επιχειρήσεων για τις μονάδες της Κρήτης, που βρέθηκαν να μάχονται μακριά από το νησί.

Πηγές: ΑΠΕ-ΜΠΕ, ιστορικά δημοσιεύματα της «Εθνικής Φωνής» από το Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, μέσω iefimerida.gr.