Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Σκληρή απάντηση της Αθήνας μετά την έγκριση από τη Λιβύη – Τι ισχύει για την Κρήτη

Την κατηγορηματική αντίδραση της Αθήνας προκάλεσε η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο και ειδικότερα στις περιοχές νότια της Κρήτης. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απορρίπτει την απόφαση, χαρακτηρίζει τη συμφωνία «παράνομη, άκυρη και ανυπόστατη» και ξεκαθαρίζει ότι η χώρα θα προχωρήσει σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Η εξέλιξη σημειώθηκε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026, όταν η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στο ανατολικό τμήμα της χώρας, ενέκρινε τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί μεταξύ της Άγκυρας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης.

Με την απόφασή του, το λιβυκό κοινοβούλιο ανέτρεψε την προηγούμενη στάση του, καθώς το 2020 είχε απορρίψει το συγκεκριμένο μνημόνιο.

Η απάντηση της Αθήνας: «Η γεωγραφία δεν αλλάζει»

Σε επίσημη ανακοίνωσή του, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απορρίπτει την κοινοβουλευτική απόφαση, υποστηρίζοντας ότι δεν επηρεάζει τον νομικό χαρακτήρα του μνημονίου.

«Η Ελλάδα απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.

Η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής», αναφέρει.

Το ΥΠΕΞ επισημαίνει ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να μπορούν να αποτελέσουν νόμιμη βάση για την οριοθέτηση που επιχειρείται μέσω της συμφωνίας.

Παράλληλα, τονίζει ότι το μνημόνιο παραγνωρίζει την ύπαρξη των ελληνικών νησιών και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες, όπως αυτά προβλέπονται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και το διεθνές εθιμικό δίκαιο.

«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», υπογραμμίζει χαρακτηριστικά.

Ενημερώθηκαν εταίροι και σύμμαχοι

Στην ανακοίνωση γίνεται αναφορά στις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που έχει ήδη συνάψει η Ελλάδα με την Αίγυπτο και την Ιταλία.

Η ελληνική πλευρά επικαλείται τις συγκεκριμένες συμφωνίες ως απόδειξη της προσήλωσής της στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και στον σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων γειτονικών κρατών.

Το υπουργείο Εξωτερικών καλεί τη Λιβύη να αποφύγει ενέργειες που, κατά την ελληνική θέση, παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και υπονομεύουν τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, γνωστοποιεί ότι η Ελλάδα έχει ήδη ενημερώσει τους εταίρους και τους συμμάχους της, ενώ δηλώνει αποφασισμένη να προχωρήσει σε κάθε κατάλληλη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Η ανατροπή στη Λιβύη μετά την απόφαση του 2020

Η συμφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2019, μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης (GNA), με έδρα την Τρίπολη.

Ωστόσο, η Βουλή των Αντιπροσώπων, που εκπροσωπεί την ανατολική πλευρά της διαιρεμένης χώρας, είχε αντιταχθεί στην επικύρωσή της.

Το 2020 είχε υιοθετήσει αποφάσεις με τις οποίες απέρριπτε τα μνημόνια συνεργασίας με την Άγκυρα και προχωρούσε σε διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.

Έξι χρόνια αργότερα, το ίδιο νομοθετικό σώμα ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο και ανακάλεσε τις προηγούμενες αποφάσεις του.

Την εξέλιξη γνωστοποίησαν αρχικά δύο Λίβυοι βουλευτές στο Reuters, ενώ ακολούθησε επίσημη ενημέρωση από το λιβυκό κοινοβούλιο.

Στο επίκεντρο οι θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης

Η νέα απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κρήτη, καθώς οι διεκδικήσεις που συνδέονται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο αφορούν θαλάσσιες εκτάσεις της Ανατολικής Μεσογείου στις οποίες η Ελλάδα προωθεί ερευνητικές δραστηριότητες για υδρογονάνθρακες.

Μεταξύ των περιοχών που περιλαμβάνονται στον ελληνικό σχεδιασμό βρίσκονται οι «Νότια της Κρήτης 1», «Νότια της Κρήτης 2» και «Νοτιοδυτικά της Κρήτης».

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, σχετική προκήρυξη αφορά σεισμικές έρευνες δύο και τριών διαστάσεων (2D και 3D) σε συνολικά οκτώ περιοχές.

Ο καθορισμός των ελληνικών θαλάσσιων οικοπέδων βασίζεται στον νόμο 4001/2011, με εφαρμογή της μέσης γραμμής ως εξωτερικού ορίου στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διμερής συμφωνία οριοθέτησης.

Σε τμήματα των συγκεκριμένων θαλάσσιων εκτάσεων καταγράφονται επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις από τη λιβυκή πλευρά, η οποία επικαλείται το μνημόνιο με την Τουρκία και άλλες μονομερείς θέσεις για την οριοθέτηση.

Η ρηματική διακοίνωση της Λιβύης για τις ελληνικές έρευνες

Οι διαφωνίες είχαν εκδηλωθεί και πριν από τη νέα κοινοβουλευτική απόφαση.

Στις 24 Αυγούστου 2026, η Λιβύη είχε αποστείλει ρηματική διακοίνωση προς την Ελλάδα, εκφράζοντας αντιρρήσεις για τις σχεδιαζόμενες ερευνητικές δραστηριότητες νότια της Κρήτης.

Η λιβυκή πλευρά υποστήριζε ότι οι συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές δεν έχουν αποτελέσει αντικείμενο συμφωνημένης οριοθέτησης μεταξύ των δύο κρατών.

Στο ίδιο πλαίσιο, είχε προειδοποιήσει ότι η συνέχιση των ελληνικών ενεργειών θα μπορούσε να επηρεάσει τις διμερείς συνομιλίες.

Η διακοίνωση παρέπεμπε στην πρόσκληση υποβολής προσφορών που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 17 Αυγούστου 2026, καθώς και σε ελληνική δημοσίευση της 30ής Ιουνίου 2026, με αριθμό φύλλου 3948.

Παράλληλα, η Λιβύη επικαλούνταν μονομερή κατάθεση στον ΟΗΕ στις 27 Μαΐου 2025, υποστηρίζοντας ότι οι ελληνικές δραστηριότητες θίγουν τη λιβυκή υφαλοκρηπίδα.

Οι συγκεκριμένες αιτιάσεις αποτελούν θέσεις της λιβυκής πλευράς και όχι αποτέλεσμα κοινά αποδεκτής οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης.

Η Γαύδος και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών

Κεντρικό σημείο της διαφωνίας αποτελεί η επήρεια των νησιών στον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών.

Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία για τις λιβυκές διεκδικήσεις, σε ορισμένους υπολογισμούς δεν αναγνωρίζεται η επήρεια ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων και η Γαύδος.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η διαφωνία που αφορά το μονομερές κλείσιμο του Κόλπου της Σύρτης από τη λιβυκή πλευρά.

Η ελληνική θέση, όπως επαναλαμβάνεται στην ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών, είναι ότι τα ελληνικά νησιά διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες βάσει του διεθνούς δικαίου.

Η αλλαγή ηγεσίας στο λιβυκό κοινοβούλιο

Η έγκριση του μνημονίου ακολούθησε την αλλαγή στην προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης.

Ο Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος είχε αντιταχθεί στη συμφωνία με την Τουρκία από την περίοδο της υπογραφής της, αποχώρησε από την προεδρία του σώματος έπειτα από δώδεκα χρόνια.

Ο διάδοχός του προέρχεται από το πολιτικό περιβάλλον του Σαντάμ Χαφτάρ.

Η αλλαγή αυτή προηγήθηκε της μεταστροφής της κοινοβουλευτικής στάσης απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Πώς αντιμετωπίζεται η απόφαση στην Τουρκία

Η έγκριση της συμφωνίας έλαβε εκτεταμένη δημοσιότητα από τουρκικά μέσα ενημέρωσης.

Το CNN Türk συνέδεσε την εξέλιξη με τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας», ενώ άλλα δημοσιεύματα αναφέρθηκαν στη δυνατότητα διεύρυνσης της τουρκικής παρουσίας σε υπεράκτιες ερευνητικές δραστηριότητες σε λιβυκά ύδατα.

Οι αναφορές αυτές αποτελούν εκτιμήσεις των συγκεκριμένων μέσων και δεν ισοδυναμούν με επίσημη ανακοίνωση έναρξης νέων ερευνών.

Η απόφαση της λιβυκής Βουλής αφορά την εσωτερική έγκριση του μνημονίου του 2019. Δεν αποτελεί, από μόνη της, νέα διμερή συμφωνία οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης, ούτε αίρει τις αντιρρήσεις που έχει διατυπώσει η Αθήνα για τη νομιμότητα της συμφωνίας Τουρκίας και Λιβύης.