Πέθανε η Μάργκαρετ Αλεξίου – Η σπουδαία μελετήτρια της ελληνικής γραμματείας και του πολιτισμού

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών η διακεκριμένη βυζαντινολόγος και νεοελληνίστρια Μάργκαρετ Αλεξίου, μία από τις σημαντικότερες διεθνώς μελετήτριες της ελληνικής γραμματείας και του ελληνικού πολιτισμού. Πέθανε στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 στο σπίτι της στην Αγγλία, ενώ την είδηση του θανάτου της γνωστοποίησε λίγες ημέρες αργότερα το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Η Margaret Alexiou (Μάργκαρετ Αλεξίου) συνέδεσε το όνομά της με τη μελέτη της ελληνικής γλώσσας, λογοτεχνίας και παράδοσης, καλύπτοντας μέσα από την έρευνά της μία εξαιρετικά μεγάλη ιστορική περίοδο, από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο μέχρι την Κρητική Αναγέννηση και τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.

Γεννημένη το 1939 στο Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας, ήταν κόρη του Βρετανού κλασικού φιλολόγου Τζορτζ Ντέρουεντ Τόμσον και της Κάθριν Φρέιζερ.

Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, όπου πραγματοποίησε και τις διδακτορικές της σπουδές, προτού ακολουθήσει μία μακρά ακαδημαϊκή σταδιοδρομία.

Για περίπου δύο δεκαετίες δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ και αργότερα πέρασε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, αναλαμβάνοντας την περίφημη Έδρα «Γιώργος Σεφέρης» Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Στο Χάρβαρντ υπηρέτησε επίσης ως καθηγήτρια Συγκριτικής Λογοτεχνίας, ενώ στη συνέχεια ανακηρύχθηκε ομότιμη καθηγήτρια. Στην Έδρα Σεφέρη είχε διαδεχθεί τον Γιώργο Σαββίδη.

Το έργο που θεωρείται πλέον κλασικό

Σημείο αναφοράς της επιστημονικής διαδρομής της αποτελεί το βιβλίο «The Ritual Lament in Greek Tradition» («Ο τελετουργικός θρήνος στην ελληνική παράδοση»), το οποίο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1974 και εξελίχθηκε σε κλασικό έργο της διεθνούς βιβλιογραφίας.

Μέσα από τη συγκεκριμένη μελέτη η Μάργκαρετ Αλεξίου διερεύνησε τη θέση του θρήνου στην ελληνική παράδοση και τις μεταμορφώσεις του μέσα στους αιώνες.

Μελέτησε τα μοιρολόγια, τις τελετουργίες του πένθους, την αρχαία τραγωδία και τη βυζαντινή παράδοση, εξετάζοντας τις πολιτισμικές συνέχειες αλλά και τις αλλαγές που καταγράφονται στον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται η ανθρώπινη απώλεια.

Το έργο κυκλοφόρησε και στα ελληνικά από το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σε μετάφραση του Δημήτρη Γιατρομανωλάκη και επιμέλεια του Παναγιώτη Ροϊλού, ο οποίος αργότερα τη διαδέχθηκε στην Έδρα Σεφέρη.

Η ερευνητική της δραστηριότητα, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στον τελετουργικό θρήνο. Ασχολήθηκε εκτενώς με διαφορετικές περιόδους και μορφές της ελληνικής πνευματικής παράδοσης, πραγματοποιώντας, μεταξύ άλλων, μελέτες για τον Κωνσταντίνο Καβάφη και τον Γεώργιο Βιζυηνό.

«Εκπαίδευσε τρεις γενιές μελετητών»

Η συμβολή της στις Νεοελληνικές Σπουδές αποτυπώθηκε και στην ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ για τον θάνατό της.

Όπως σημειώνεται στην ανακοίνωση που επικαλείται η Εταιρεία Συγγραφέων, η Μάργκαρετ Αλεξίου υπήρξε «μία από τις πιο επιδραστικές, διορατικές και γενναιόδωρες νεοελληνίστριες των τελευταίων πενήντα ετών», η οποία «εκπαίδευσε τρεις γενιές μελετητών στις Νεοελληνικές Σπουδές και σε συναφή πεδία».

Για τον θάνατό της εξέδωσε ανακοίνωση και η Εταιρεία Συγγραφέων, της οποίας ήταν επίτιμο μέλος, εκφράζοντας τη θλίψη της για την απώλεια της διακεκριμένης ακαδημαϊκού.

Η παρακαταθήκη της Μάργκαρετ Αλεξίου ξεπερνά τη συγγραφή των σημαντικών επιστημονικών έργων της. Μέσα από τη διδασκαλία και την έρευνά της συνέβαλε καθοριστικά στη διεθνή μελέτη της νεοελληνικής λογοτεχνίας, της προφορικής παράδοσης και του ελληνικού πολιτισμού, επηρεάζοντας γενιές ακαδημαϊκών και ερευνητών.