Ηράκλειο: Νομική «βόμβα» για το αεροδρόμιο – Η απόφαση του Αρείου Πάγου και οι εκτάσεις που διεκδικεί ο Δήμος

Νομικό σημείωμα 53 σελίδων, με ημερομηνία 12 Οκτωβρίου 2026, θέτει στο επίκεντρο τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα του Δήμου Ηρακλείου επί εκτάσεων που καταλαμβάνει σήμερα το αεροδρόμιο «Νίκος Καζαντζάκης», υποστηρίζοντας ότι ο Δήμος οφείλει να διεκδικήσει την αναγνώριση και την απόδοσή τους ενόψει της μεταφοράς της αεροπορικής δραστηριότητας στο νέο αεροδρόμιο.

Αεροδρόμιο Ηρακλείου: Στον Δήμο το 32,4% της έκτασης – Οι πέντε προτάσεις και το σχέδιο για την επόμενη ημέρα

Το έγγραφο, εξετάζει το ιδιοκτησιακό ιστορικό της περιοχής από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, τις δικαστικές αποφάσεις που έχουν εκδοθεί, τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις και τις μεταβιβάσεις ακινήτων στο Ελληνικό Δημόσιο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η έκταση των 1.736.852,61 τετραγωνικών μέτρων, την οποία καταλαμβάνει το σημερινό αεροδρόμιο Ηρακλείου, στη θέση «Ρουσσές» της Νέας Αλικαρνασσού.

Σύμφωνα με τη νομική ανάλυση, σημαντικά τμήματα της έκτασης προέρχονται από ακίνητα στα οποία η πρώην Κοινότητα Νέας Αλικαρνασσού είχε αποκτήσει δικαιώματα κυριότητας, τα οποία στη συνέχεια περιήλθαν στον Δήμο Ηρακλείου.

Το βασικό συμπέρασμα των συντακτών είναι ότι ο Δήμος εξακολουθεί να διαθέτει ιδιοκτησιακά δικαιώματα σε συγκεκριμένες εκτάσεις του αεροδρομίου, παρά τις απαλλοτριώσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δεκαετιών.

Πρόκειται για τη νομική θέση που διατυπώνεται στη γνωμοδότηση και όχι για νέα δικαστική απόφαση με την οποία αποδίδεται στον Δήμο το σύνολο της αεροδρομιακής έκτασης.

Η αφετηρία της υπόθεσης βρίσκεται στο 1932

Η ιδιοκτησιακή ιστορία των εκτάσεων συνδέεται άμεσα με την εγκατάσταση των προσφύγων στη Νέα Αλικαρνασσό και την οριστική διανομή του αγροκτήματος της περιοχής.

Με το πρακτικό της 17ης Δεκεμβρίου 1932, η Επιτροπή Τακτοποιήσεως Αγροκτήματος Νέας Αλικαρνασσού παραχώρησε στην τότε Κοινότητα συγκεκριμένα κληροτεμάχια ως κοινοτική περιουσία.

Η διανομή εγκρίθηκε με την απόφαση 64625/21-06-1935 του υπουργού Γεωργίας, δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 107 Β΄/27-07-1935 και μεταγράφηκε στα βιβλία του Υποθηκοφυλακείου Ηρακλείου στις 30 Αυγούστου 1937.

Με βάση τα στοιχεία του νομικού σημειώματος, η Κοινότητα απέκτησε:

• Ποσοστό 11/30 εξ αδιαιρέτου στα κληροτεμάχια 307 και 317, συνολικής έκτασης 3.561.899 τ.μ.
• Πλήρη κυριότητα στο κληροτεμάχιο 4, έκτασης 386.576 τ.μ.
• Πλήρη κυριότητα στο κληροτεμάχιο 6, έκτασης 42.479 τ.μ.
• Πλήρη κυριότητα στο κληροτεμάχιο 7, έκτασης 43.168 τ.μ.

Τα υπόλοιπα 19/30 των κληροτεμαχίων 307 και 317 αναγνωρίστηκαν στους Χριστόφορο Ανερράψη και Νικόλαο Μακράκη.

Τα συγκεκριμένα κληροτεμάχια δεν ταυτίζονται στο σύνολό τους με το σημερινό αεροδρόμιο. Ωστόσο, τμήματά τους περιλαμβάνονται στην έκταση όπου αναπτύχθηκαν οι αεροδρομιακές εγκαταστάσεις.

Η δικαστική διαμάχη με το Ελληνικό Δημόσιο

Η κυριότητα των συγκεκριμένων ακινήτων αποτέλεσε αντικείμενο πολυετούς δικαστικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Κοινότητα Νέας Αλικαρνασσού και το Ελληνικό Δημόσιο.

Το Δημόσιο είχε αμφισβητήσει ότι η Κοινότητα απέκτησε νόμιμα την κυριότητα των κληροτεμαχίων μέσω της διανομής του 1932, υποστηρίζοντας ότι απαιτούνταν πρόσθετη υπουργική πράξη.

Επικαλέστηκε επίσης μεταγενέστερη διανομή των ετών 1955–1956, στην οποία το κληροτεμάχιο 317 εμφανιζόταν ως αεροδρόμιο με διαφορετικό αριθμό.

Σύμφωνα με το νομικό σημείωμα, οι σχετικοί ισχυρισμοί για την αναθεώρηση της αρχικής διανομής δεν έγιναν δεκτοί από τα αρμόδια δικαστήρια, καθώς δεν προσκομίστηκαν τα απαραίτητα έγγραφα που θα τεκμηρίωναν τη μεταβολή.

Η καθοριστική εξέλιξη ήρθε με την απόφαση 507/1988 του Αρείου Πάγου.

Με αυτήν αναγνωρίστηκε η κυριότητα της Κοινότητας Νέας Αλικαρνασσού επί των κληροτεμαχίων που της είχαν παραχωρηθεί με την οριστική διανομή του 1932, συμπεριλαμβανομένου του ποσοστού συγκυριότητας 11/30 στα κληροτεμάχια 307 και 317.

Ακολούθησε η απόφαση 31/1990 του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου, η οποία έλυσε τη νομική αμφισβήτηση σχετικά με τον τρόπο απόκτησης της κυριότητας, κρίνοντας ότι αρκούσε η μεταγραφή της υπουργικής απόφασης που επικύρωσε την οριστική διανομή, χωρίς να απαιτείται άλλη ειδική πράξη.

Οι δύο αποφάσεις αποτελούν βασικούς πυλώνες της επιχειρηματολογίας που αναπτύσσεται στη γνωμοδότηση.

Οι απαλλοτριώσεις για την κατασκευή και επέκταση του αεροδρομίου

Παράλληλα με την εξέλιξη της ιδιοκτησιακής διαμάχης, το Ελληνικό Δημόσιο προχώρησε σε σειρά αναγκαστικών απαλλοτριώσεων για την κατασκευή, εγκατάσταση και επέκταση του αεροδρομίου.

Το νομικό σημείωμα καταγράφει απαλλοτριώσεις που κηρύχθηκαν το 1935, το 1955, το 1968, το 1976 και το 1994, εξετάζοντας ξεχωριστά τις σχετικές διοικητικές πράξεις, τις διαδικασίες καθορισμού αποζημιώσεων και τα στοιχεία που αποδεικνύουν ή δεν αποδεικνύουν τη συντέλεσή τους.

Η πρώτη απαλλοτρίωση κηρύχθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα της 8ης Μαρτίου 1935 και αφορούσε έκταση περίπου 1.000 στρεμμάτων στη θέση «Ρουσσές».

Για την απαλλοτρίωση αυτή, το 1937 καθορίστηκαν τιμές αποζημίωσης για έκταση 824.339 τ.μ., χωρίς όμως, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, να καταβληθούν τότε οι σχετικές αποζημιώσεις στους δικαιούχους.

Στη συνέχεια ακολούθησαν νέες διαδικασίες, με τις οποίες επιχειρήθηκε η διευθέτηση των εκκρεμοτήτων.

Η ιδιαίτερη περίπτωση της απαλλοτρίωσης του 1955

Ξεχωριστή θέση στην ανάλυση καταλαμβάνει η αναγκαστική απαλλοτρίωση που κηρύχθηκε με το Βασιλικό Διάταγμα της 28ης Ιουνίου 1955.

Σύμφωνα με τους συντάκτες, η συγκεκριμένη απαλλοτρίωση αφορούσε και εκτάσεις ιδιοκτησίας της τότε Κοινότητας Νέας Αλικαρνασσού.

Το σημείωμα προσδιορίζει σε 230.849,59 τ.μ. την έκταση που αντιστοιχούσε στα ιδιοκτησιακά δικαιώματα της Κοινότητας, βρισκόταν εντός των ορίων του σημερινού αεροδρομίου και συνδεόταν με υποχρέωση αποζημίωσης στο πλαίσιο της συγκεκριμένης απαλλοτρίωσης.

Η έκταση αυτή προκύπτει από τον συνυπολογισμό διαφορετικών τμημάτων και ποσοστών συνιδιοκτησίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά σε απόφαση της αρμόδιας Επιτροπής του 1956, με την οποία προβλεπόταν αποζημίωση 818.289 δραχμών για την Κοινότητα και καθαρό ποσό 706.364 δραχμών μετά τις νόμιμες κρατήσεις.

Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότηση, δεν τέθηκε υπόψη των συντακτών στοιχείο που να επιβεβαιώνει την έκδοση του σχετικού χρηματικού εντάλματος πληρωμής.

Με βάση τα έγγραφα που εξετάστηκαν, οι νομικοί καταλήγουν ότι η απαλλοτρίωση του 1955 δεν συντελέστηκε ως προς την τότε Κοινότητα Νέας Αλικαρνασσού.

Η διαπίστωση αυτή αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους της συνολικής νομικής επιχειρηματολογίας.

Τι συνέβη με τις υπόλοιπες απαλλοτριώσεις

Η γνωμοδότηση δεν αντιμετωπίζει όλες τις απαλλοτριώσεις με τον ίδιο τρόπο.

Αντίθετα, διαπιστώνει ότι ορισμένες από τις διαδικασίες που είχαν κινηθεί πριν από την άσκηση της αγωγής του 1979 συντελέστηκαν, ενώ διαφοροποιεί την περίπτωση του 1955.

Παρά τη διάκριση αυτή, οι συντάκτες υποστηρίζουν ότι το δεδικασμένο της απόφασης 507/1988 του Αρείου Πάγου καλύπτει το ζήτημα της κυριότητας των συγκεκριμένων εκτάσεων κατά τον χρόνο άσκησης της αγωγής, την 1η Σεπτεμβρίου 1979.

Κατά τη νομική τους εκτίμηση, το Ελληνικό Δημόσιο δεν είχε προβάλει στη συγκεκριμένη δίκη ισχυρισμό ότι είχε ήδη αποκτήσει την κυριότητα των απαλλοτριωμένων τμημάτων λόγω συντέλεσης των απαλλοτριώσεων.

Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζουν ότι τα επίμαχα τμήματα εξακολουθούν να ανήκουν στον Δήμο Ηρακλείου, ανεξαρτήτως της συντέλεσης ή μη των απαλλοτριώσεων.

Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική νομική θέση της γνωμοδότησης, η οποία πρέπει να διακρίνεται από τις επιμέρους διαπιστώσεις περί συντέλεσης των απαλλοτριώσεων.

Η πώληση έκτασης στο Δημόσιο και ο επιβατικός σταθμός

Στην ιστορία των ιδιοκτησιακών μεταβολών περιλαμβάνεται και η μεταβίβαση έκτασης από τον τότε Δήμο Νέας Αλικαρνασσού προς το Ελληνικό Δημόσιο.

Με το συμβόλαιο 3045/1991, ο Δήμος μεταβίβασε το ποσοστό 11/30 εξ αδιαιρέτου που κατείχε σε αγροτεμάχιο συνολικής έκτασης 91.700 τ.μ.

Η αγοραπωλησία πραγματοποιήθηκε έπειτα από σχετική θετική γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, το οποίο είχε αναγνωρίσει τη συγκυριότητα του Δήμου επί του προς πώληση ακινήτου.

Τα υπόλοιπα 19/30 είχαν μεταβιβαστεί στο Δημόσιο από τους κληρονόμους Ανερράψη και Μακράκη με συμβόλαιο του 1988.

Σύμφωνα με το νομικό σημείωμα, στη συγκεκριμένη έκταση βρίσκεται ο επιβατικός σταθμός του αεροδρομίου Ηρακλείου.

Η μεταβίβαση αυτή αποτελεί διακριτή περίπτωση από τις εκτάσεις για τις οποίες η γνωμοδότηση υποστηρίζει ότι διατηρούνται ιδιοκτησιακά δικαιώματα του Δήμου.

Δύο εκτάσεις που παραμένουν στην κυριότητα του Δήμου

Ειδική αναφορά γίνεται και στην απαλλοτρίωση του 1994, η οποία πραγματοποιήθηκε μετά την έκδοση της απόφασης 507/1988 του Αρείου Πάγου.

Η συγκεκριμένη απαλλοτρίωση, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, συντελέστηκε.

Ωστόσο, από την αρχική έκταση των 172.117 τ.μ., στην οποία ο Δήμος είχε ποσοστό συγκυριότητας 11/30, απέμειναν δύο τμήματα που δεν περιλήφθηκαν στη συντελεσμένη απαλλοτρίωση.

Πρόκειται για εκτάσεις 30.138 τ.μ. και 25.941 τ.μ., στις οποίες, σύμφωνα με το σημείωμα, εξακολουθεί να υφίσταται το δικαίωμα συγκυριότητας του Δήμου κατά 11/30 εξ αδιαιρέτου.

Τι καταγράφεται στο Κτηματολόγιο

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στα στοιχεία της κτηματογράφησης.

Όπως αναφέρεται στο έγγραφο, ο Δήμος Ηρακλείου δήλωσε τα ιδιοκτησιακά του δικαιώματα επί των επίμαχων κληροτεμαχίων, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων που είχαν αποτελέσει αντικείμενο απαλλοτριώσεων.

Στο στάδιο της Ανάρτησης, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, ο Δήμος καταχωρίστηκε ως πλήρης κύριος κατά τις αντίστοιχες ιδιοκτησιακές διακρίσεις.

Η αναφορά αφορά το συγκεκριμένο στάδιο της κτηματολογικής διαδικασίας και δεν ισοδυναμεί από μόνη της με επιβεβαίωση των σημερινών οριστικών κτηματολογικών εγγραφών.

Γιατί ο Δήμος δεν είχε διεκδικήσει την κατοχή των εκτάσεων

Στο τελευταίο τμήμα του σημειώματος οι συντάκτες επιχειρούν να εξηγήσουν γιατί ο Δήμος Ηρακλείου δεν είχε προχωρήσει τα προηγούμενα χρόνια σε ενέργειες ανάκτησης της κατοχής των επίμαχων εκτάσεων.

Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, ο Δήμος αναγνώριζε ότι το αεροδρόμιο εξυπηρετεί σκοπό δημόσιας ωφέλειας και λειτουργεί προς όφελος των δημοτών.

Για τον λόγο αυτό, δεν επιδίωξε την ανάκτηση της κατοχής των εκτάσεων που θεωρούσε ότι εξακολουθούν να του ανήκουν, προκειμένου να μην επηρεαστεί η ομαλή λειτουργία του αεροδρομίου.

Η προσέγγιση αυτή συνδέεται, σύμφωνα με τους συντάκτες, με τις συνθήκες λειτουργίας του υφιστάμενου αεροδρομίου και τη σημασία του για την εξυπηρέτηση των αεροπορικών μεταφορών.

Η επόμενη ημέρα του αεροδρομίου και η διεκδίκηση του Δήμου

Το τελευταίο κεφάλαιο της γνωμοδότησης συνδέει ευθέως το ιδιοκτησιακό ζήτημα με τη μελλοντική διακοπή λειτουργίας του αεροδρομίου «Νίκος Καζαντζάκης», μετά την έναρξη λειτουργίας του νέου αεροδρομίου.

Οι συντάκτες θεωρούν ότι η αλλαγή αυτή δημιουργεί την ανάγκη να τεθεί εκ νέου το ζήτημα της προστασίας της δημοτικής περιουσίας.

Συγκεκριμένα, υποστηρίζουν ότι ο Δήμος Ηρακλείου έχει υποχρέωση να προασπίσει τα ιδιοκτησιακά του δικαιώματα, προβάλλοντας και διεκδικώντας την αναγνώριση της κυριότητάς του επί των εκτάσεων που θεωρεί ότι του ανήκουν.

Στόχος, σύμφωνα με τη διατυπωμένη νομική θέση, είναι η απόδοση των συγκεκριμένων εκτάσεων στον Δήμο και η αξιοποίησή τους προς όφελος των δημοτών και του δημόσιου συμφέροντος.

Το νομικό σημείωμα δεν περιλαμβάνει απόφαση για τον τρόπο αξιοποίησης της έκτασης ούτε συγκεκριμένο σχέδιο ανάπτυξης του χώρου μετά το κλείσιμο του σημερινού αεροδρομίου.

Δείτε παρακάτω όλο το νομικό σημείωμα για το ιδιοκτησιακό ζήτημα του νυν αεροδρομίου Ηρακλείου