Κακοκαιρία στην Κρήτη: Γιατί «κόλλησε» πάνω από το νησί – Η εξήγηση του Meteo για τις ακραίες βροχές

Μία εξαιρετικά ασυνήθιστη για την εποχή διάταξη της ατμόσφαιρας βρίσκεται πίσω από την πολυήμερη κακοκαιρία που έπληξε την Κρήτη, προκαλώντας τεράστια ύψη βροχής και σοβαρές καταστροφές σε πολλές περιοχές του νησιού.

Η επιστημονική ανάλυση της μονάδας Meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών εξηγεί την αλληλουχία των μετεωρολογικών διεργασιών που οδήγησαν στο ακραίο φαινόμενο, με βασικό χαρακτηριστικό όχι μόνο την ένταση, αλλά κυρίως τη μεγάλη διάρκειά του.

Τα στοιχεία από 70 μετεωρολογικούς σταθμούς στην Κρήτη είναι ενδεικτικά του όγκου νερού που δέχθηκε το νησί μέσα σε πέντε ημέρες: πάνω από 840 χιλιοστά βροχής στη Σαμαριά, περισσότερα από 640 χιλιοστά στα Ανώγεια και 448 χιλιοστά στο Τζερμιάδο του Οροπεδίου Λασιθίου.

«Μπλόκαρε» η συνηθισμένη ατμοσφαιρική κυκλοφορία

Υπό φυσιολογικές συνθήκες στα τέλη Σεπτεμβρίου και στις αρχές Οκτωβρίου, τα καιρικά συστήματα και οι αέριες μάζες πάνω από την Ευρώπη κινούνται κυρίως από τα δυτικά προς τα ανατολικά, δηλαδή από τον Ατλαντικό προς την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Για την Ελλάδα, μία τέτοια διάταξη ευνοεί συνήθως περισσότερο τις βροχοπτώσεις στη Δυτική Ελλάδα, όπου αυτή την περίοδο καταγράφονται και τα μεγαλύτερα ύψη βροχής.

Αυτή τη φορά, όμως, το σκηνικό ήταν διαφορετικό.

Η ατμοσφαιρική κυκλοφορία ουσιαστικά «μπλόκαρε», με αποτέλεσμα ψυχρές αέριες μάζες από τη βορειοανατολική Ευρώπη να κινηθούν προς τα Βαλκάνια και το Αιγαίο.

Αυτό είχε ως συνέπεια να μετατοπιστεί το επίκεντρο των βροχοπτώσεων προς την ανατολική και νότια Ελλάδα, βάζοντας την Κρήτη στο επίκεντρο των φαινομένων.

Η «εκρηκτική κυκλογένεση» στον Βόρειο Ατλαντικό

Η αλυσίδα των εξελίξεων άρχισε στα τέλη Σεπτεμβρίου, όταν σημειώθηκε «εκρηκτική κυκλογένεση» στον Βόρειο Ατλαντικό.

Πρόκειται για μία διαδικασία κατά την οποία ένα βαρομετρικό χαμηλό ενισχύεται με πολύ γρήγορους ρυθμούς.

Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε τη μεταφορά θερμότερου αέρα προς τα βόρεια, στην ανατολική πλευρά του συστήματος και προς τη Σκανδιναβία, συμβάλλοντας παράλληλα στην περαιτέρω ενίσχυση του αντικυκλώνα πάνω από τη Βορειοανατολική Ευρώπη.

Δημιουργήθηκε έτσι ένα έντονα κυματισμένο και επίμονο μοτίβο κυκλοφορίας, το οποίο εμπόδισε την κανονική μετακίνηση των καιρικών συστημάτων από τη Δύση προς την Ανατολή.

Η διάταξη αυτή ήταν ασυνήθιστη για τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους και ουσιαστικά άνοιξε τον δρόμο για την κάθοδο ψυχρότερων αερίων μαζών προς τα Βαλκάνια, το Αιγαίο και την Ελλάδα.

Το «κλειδί» ήταν η διάρκεια της κακοκαιρίας

Το σημαντικότερο στοιχείο, ωστόσο, σύμφωνα με το Meteo, ήταν η διάρκεια.

Η διαταραχή αποκόπηκε σταδιακά από το κύριο ρεύμα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, δημιουργώντας ένα αποκομμένο χαμηλό (cut-off low) πάνω από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.

Όταν συμβαίνει αυτό, ένα βαρομετρικό χαμηλό μπορεί να παραμένει σχεδόν στάσιμο για αρκετές ημέρες, καθώς δεν παρασύρεται εύκολα προς τα ανατολικά από τους ισχυρότερους ανέμους της ανώτερης ατμόσφαιρας.

Αυτό ακριβώς συνέβη και στην τελευταία κακοκαιρία.

Το αποκομμένο χαμηλό παρέμεινε για πολλές ημέρες στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, την ώρα που οι υψηλές πιέσεις βορειότερα διατηρούσαν μεγάλη διαφορά πίεσης.

Το αποτέλεσμα ήταν ένα επίμονο βόρειο έως βορειοανατολικό ρεύμα πάνω από το Αιγαίο.

Το θερμό Αιγαίο «φόρτωσε» την ψυχρή αέρια μάζα με υγρασία

Ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας ήταν η θερμοκρασία της θάλασσας.

Καθώς η ψυχρή αέρια μάζα περνούσε πάνω από το ακόμη θερμό Αιγαίο, εμπλουτιζόταν συνεχώς με υγρασία και γινόταν ολοένα περισσότερο ασταθής.

Την ίδια στιγμή, η παρουσία του αποκομμένου χαμηλού ευνοούσε την ανοδική κίνηση του αέρα.

Όταν η βόρεια ροή έφτανε τελικά στην Κρήτη, συναντούσε και έναν ακόμη παράγοντα: τους ορεινούς όγκους του νησιού.

Η αναγκαστική ανύψωση των υγρών αερίων μαζών πάνω από τα βουνά ενίσχυε ακόμη περισσότερο τις βροχοπτώσεις, συμβάλλοντας στα εντυπωσιακά ύψη νερού που καταγράφηκαν κυρίως στις ορεινές περιοχές.

Παρόμοιο σκηνικό με «Χιόνη» και «Ωκεανίδα»

Ανάλογες ατμοσφαιρικές διατάξεις έχουν προκαλέσει και στο παρελθόν ακραίες βροχοπτώσεις στην Κρήτη.

Η επιστημονική ανάλυση των κακοκαιριών «Χιόνη» και «Ωκεανίδα» τον Φεβρουάριο του 2019 είχε καταδείξει έναν παρόμοιο συνδυασμό παραγόντων.

Και τότε υπήρχαν ισχυρές υψηλές πιέσεις πάνω από την Ευρώπη, χαμηλές πιέσεις νότια της Κρήτης και επίμονη μεταφορά υγρών αερίων μαζών πάνω από το Νότιο Αιγαίο και το Κρητικό Πέλαγος.

Ο συνδυασμός αυτός είχε οδηγήσει και τότε σε εξαιρετικά μεγάλα ύψη βροχής στο νησί.

Πάνω από 840 χιλιοστά στη Σαμαριά

Τα δεδομένα της τελευταίας κακοκαιρίας αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του φαινομένου.

Σύμφωνα με τις μετρήσεις 70 μετεωρολογικών σταθμών του Meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, στο πενθήμερο από την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου έως και την Κυριακή 4 Οκτωβρίου καταγράφηκαν τεράστια ύψη βροχής σε αρκετές περιοχές της Κρήτης.

Στη Σαμαριά, στη θέση Ξυλόσκαλο, έπεσαν περισσότερα από 840 χιλιοστά βροχής.

Στα Ανώγεια Ρεθύμνου καταγράφηκαν περισσότερα από 640 χιλιοστά, ενώ στο Τζερμιάδο του Οροπεδίου Λασιθίου το συνολικό ύψος βροχής έφτασε τα 448 χιλιοστά.

Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν τον τεράστιο όγκο νερού που δέχθηκαν συγκεκριμένες περιοχές του νησιού μέσα σε διάστημα μόλις πέντε ημερών.

Η σημασία των 70 μετεωρολογικών σταθμών

Η τελευταία κακοκαιρία ανέδειξε παράλληλα, σύμφωνα με το Meteo, τη σημασία ύπαρξης ενός πυκνού δικτύου μετεωρολογικών σταθμών στην Κρήτη.

Η συνεχής καταγραφή επιτρέπει αφενός την παρακολούθηση των συνθηκών κατά τη διάρκεια ενός σημαντικού καιρικού επεισοδίου και την έκδοση σχετικών ειδοποιήσεων και αφετέρου την ακριβέστερη αποτύπωση της συνολικής κατανομής των βροχοπτώσεων μετά την ολοκλήρωση του φαινομένου.

Η συγκεκριμένη κακοκαιρία αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο καθοριστικός μπορεί να αποδειχθεί ο συνδυασμός ασυνήθιστης ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, μεγάλης διάρκειας, ψυχρών αερίων μαζών, θερμής θάλασσας και έντονου αναγλύφου.

Ένας συνδυασμός που κράτησε τα φαινόμενα πάνω από την Κρήτη για ημέρες και οδήγησε σε ύψη βροχής που σε ορισμένες περιοχές ξεπέρασαν ακόμη και τα 840 χιλιοστά μέσα σε ένα πενθήμερο.