Μπορεί κάποιος να «διαγραφεί» από το βάπτισμα; Η υπόθεση που φτάνει στο Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΕ

Μια υπόθεση με ευρύτερες συνέπειες για τη σχέση ανάμεσα στην προστασία προσωπικών δεδομένων και την αυτονομία των Εκκλησιών εξετάζει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται αίτημα πολίτη στο Βέλγιο να διαγραφεί από το βαπτιστικό μητρώο, με την Καθολική Εκκλησία να προειδοποιεί ότι μια τέτοια υποχρέωση θα μπορούσε να επηρεάσει θεμελιώδεις πτυχές της εσωτερικής της λειτουργίας.

Σύμφωνα με το Newsbomb.gr, η υπόθεση αφορά την Επισκοπή της Γάνδης και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων του Βελγίου, μετά την απαίτηση ενός προσώπου να διαγραφούν από τα αρχεία της Εκκλησίας όλα τα προσωπικά του στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης της εγγραφής του στο μητρώο βαπτίσεων.

Η διαφορά έχει πλέον φτάσει ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο καλείται να κρίνει κατά πόσο το δικαίωμα διαγραφής που προβλέπεται στον GDPR μπορεί να εφαρμοστεί και σε τέτοιου είδους εκκλησιαστικά αρχεία.

Η θέση της Καθολικής Εκκλησίας

Η Επιτροπή των Επισκοπικών Συνόδων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η COMECE, σε έγγραφο θέσεων που δόθηκε στη δημοσιότητα στις αρχές Σεπτεμβρίου, υποστηρίζει ότι τα μητρώα βαπτίσεων δεν αποτελούν απλούς καταλόγους μελών.

Κατά την Εκκλησία, πρόκειται για μόνιμη καταγραφή ενός ιστορικού και θρησκευτικού γεγονότος, το οποίο έχει συνέπειες και στο εσωτερικό κανονικό δίκαιο.

Στο σχετικό κείμενο επισημαίνεται ότι η υποχρεωτική διαγραφή δεδομένων από τέτοια αρχεία θα μπορούσε να θεωρηθεί επέμβαση στην εκκλησιαστική αυτονομία και στη θεσμική διάσταση της θρησκευτικής ελευθερίας.

Από αίτημα διαγραφής μέχρι το Δικαστήριο της ΕΕ

Η υπόθεση άρχισε στις 25 Μαρτίου 2021, όταν πολίτης ζήτησε από την Επισκοπή της Γάνδης να διαγράψει τα προσωπικά του δεδομένα από τα αρχεία της, επικαλούμενος τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων.

Η Επισκοπή δεν διέγραψε την εγγραφή. Στις 2 Απριλίου 2021 πρόσθεσε σημείωση στο βαπτιστικό μητρώο, αναφέροντας ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε αποχωρήσει από την Εκκλησία.

Ο ενδιαφερόμενος επέμεινε ζητώντας πλήρη διαγραφή και προσέφυγε στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων του Βελγίου.

Στις 19 Δεκεμβρίου 2023, η βελγική Αρχή έκρινε ότι η Επισκοπή θα έπρεπε να συμμορφωθεί με το αίτημα.

Η Εκκλησία άσκησε έφεση και, στις 11 Δεκεμβρίου 2024, το Εφετείο των Βρυξελλών έκρινε ότι τα ζητήματα που τίθενται αφορούν την ερμηνεία του ευρωπαϊκού δικαίου. Για τον λόγο αυτό υπέβαλε πέντε ερωτήματα στο Δικαστήριο της ΕΕ.

Μεταξύ άλλων, ζητείται να διευκρινιστεί αν ο GDPR πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το δικαίωμα στη θρησκευτική ελευθερία και αν η προσθήκη σημείωσης περί αποχώρησης από την Εκκλησία μπορεί να θεωρηθεί επαρκής αντί της πλήρους διαγραφής.

Γιατί η Εκκλησία δεν θέλει να διαγράφονται οι εγγραφές

Η Καθολική Εκκλησία υποστηρίζει ότι το βάπτισμα, σύμφωνα με τη διδασκαλία της, δεν μπορεί να αναιρεθεί.

Ένας άνθρωπος μπορεί να εγκαταλείψει την πίστη ή να δηλώσει ότι δεν επιθυμεί πλέον να ανήκει στην Εκκλησία, όμως για το κανονικό δίκαιο το γεγονός ότι βαπτίστηκε εξακολουθεί να αποτελεί ιστορικό γεγονός.

Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι η διατήρηση της εγγραφής εξυπηρετεί και πρακτικούς λόγους, όπως την αποφυγή δεύτερου βαπτίσματος του ίδιου προσώπου.

Επιπτώσεις ακόμη και σε γάμους

Η COMECE υποστηρίζει ακόμη ότι η διαγραφή ενός βαπτιστικού αρχείου θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα και σε άλλες εκκλησιαστικές διαδικασίες.

Στο έγγραφο αναφέρονται περιπτώσεις στις οποίες στοιχεία βάπτισης μπορεί να είναι απαραίτητα για τον έλεγχο της εγκυρότητας προηγούμενου γάμου ή για διαδικασίες ακύρωσης.

Επιπλέον, οι καταχωρίσεις δεν περιλαμβάνουν μόνο στοιχεία του βαπτισμένου, αλλά συχνά και πληροφορίες για τον ιερέα που τέλεσε το μυστήριο, τους γονείς και τους νονούς.

Κατά την Εκκλησία, όλοι αυτοί έχουν ανεξάρτητο συμφέρον να παραμένει ακέραιο το αρχείο ως καταγραφή του γεγονότος.

Τα παραδείγματα από Ιρλανδία και Κύπρο

Στο ίδιο κείμενο γίνεται αναφορά και στη χρήση βαπτιστικών αρχείων εκτός του καθαρά εκκλησιαστικού πλαισίου.

Στην Ιρλανδία, σύμφωνα με την COMECE, πιστοποιητικό βάπτισης μπορεί υπό προϋποθέσεις να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη γέννησης όταν έχουν χαθεί άλλα αρχεία.

Αντίστοιχα, στην Κύπρο βαπτιστικά μητρώα έχουν χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικά στοιχεία σε οικογενειακές διαφορές που αφορούν περιουσιακά ζητήματα.

Πότε αναμένεται η κρίσιμη απόφαση

Η υπόθεση είναι γνωστή ως C-12/25 Bisdom Gent.

Πριν από την τελική κρίση αναμένεται η γνώμη του Γενικού Εισαγγελέα του Δικαστηρίου της ΕΕ. Η γνωμοδότησή του δεν είναι δεσμευτική, αποτελεί όμως συχνά σημαντική ένδειξη για την κατεύθυνση που μπορεί να ακολουθήσει το Δικαστήριο.

Η τελική απόφαση εκτιμάται ότι θα μπορούσε να εκδοθεί στα τέλη του 2026 ή στις αρχές του 2027.

Το αποτέλεσμα της υπόθεσης αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το ζήτημα δεν περιορίζεται σε ένα μεμονωμένο αίτημα διαγραφής προσωπικών δεδομένων. Αγγίζει ευθέως το όριο ανάμεσα στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου προστασίας δεδομένων και στο δικαίωμα των θρησκευτικών οργανισμών να διαμορφώνουν και να διατηρούν τα δικά τους εσωτερικά αρχεία.