Σωτήριες οι βροχές του Μαρτίου: Η «ακτινογραφία» του ελληνικού εδάφους – Ποια περιοχή της Κρήτης παραμένει «στεγνή»

Σημαντική βελτίωση παρουσιάζουν οι συνθήκες εδαφικής υγρασίας στη χώρα, σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία της ομάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών για τις 10 Απριλίου 2026.

Η εικόνα αυτή αποδίδεται κυρίως στα εκτεταμένα επεισόδια βροχοπτώσεων του τελευταίου μήνα, με κορύφωση την κακοκαιρία «Erminio», τα οποία σε συνδυασμό με τις χαμηλότερες θερμοκρασίες ενίσχυσαν σημαντικά τα αποθέματα νερού στο έδαφος.

Η ανάλυση εξετάζει δύο βασικά στρώματα υπεδάφους: το επιφανειακό, που επηρεάζεται άμεσα από τις πρόσφατες καιρικές συνθήκες, και το βαθύτερο, το οποίο αποτυπώνει τη συνολική εικόνα των τελευταίων μηνών. Και στα δύο επίπεδα, η πλειονότητα της χώρας εμφανίζει πλέον φυσιολογικές έως και αυξημένες τιμές υγρασίας για την εποχή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ταχύτητα μεταβολής στο βαθύτερο στρώμα, όπου καταγράφηκε απότομη μετάβαση από συνθήκες ξηρασίας στα τέλη Μαρτίου σε πλεόνασμα υγρασίας μέσα σε λίγες ημέρες, γεγονός που υπογραμμίζει την ένταση των πρόσφατων φαινομένων.

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Τμήματα της Ηπείρου και κυρίως η ανατολική Κρήτη εξακολουθούν να παρουσιάζουν ενδείξεις σχετικής ξηρασίας, δείχνοντας ότι τα φαινόμενα δεν επηρέασαν το ίδιο όλες τις περιοχές.

Η εδαφική υγρασία αποτελεί βασικό δείκτη για τη γεωργία, καθώς επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη των καλλιεργειών. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι δείκτες ξηρασίας εκφράζουν αποκλίσεις από τα φυσιολογικά επίπεδα της εποχής και όχι απόλυτες τιμές, ενώ βασίζονται σε μοντελοποιημένα δεδομένα, τα οποία ενδέχεται να παρουσιάζουν τοπικές διαφοροποιήσεις.

Η ανακοίνωση

Το παρόν δελτίο παρουσιάζει την ανάλυση της ομάδας ΜΕΤΕΟ του ΕΑΑ για τις συνθήκες ξηρασίας στην Ελλάδα κατά την 10η Απριλίου 2026. Η ανάλυση βασίζεται στην απόκλιση της υγρασίας των στρωμάτων υπεδάφους από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα σε δύο στρώματα:

1. το επιφανειακό στρώμα 7-28 εκατοστών, όπου η υγρασία εδάφους αποκρίνεται πιο άμεσα στις μετεωρολογικές συνθήκες και διαμορφώνεται κυρίως από τις μετεωρολογικές συνθήκες των τελευταίων εβδομάδων
2. το βαθύτερο στρώμα 28-100 εκατοστών, το οποίο έχει μεγαλύτερη αδράνεια στις μεταβολές του καιρού και αντικατοπτρίζει τις συνθήκες των τελευταίων μηνών

Με βάση τα δεδομένα υγρασίας εδάφους της υπηρεσίας Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπολογίζουμε τον κανονικοποιημένο δείκτη υγρασίας εδάφους (SSMI) λαμβάνοντας υπόψη τις τωρινές συνθήκες καθώς και αυτές κατά την περίοδο αναφοράς 1991-2020. Στις περιπτώσεις που ο δείκτης αυτός είναι σημαντικά αρνητικός κατατάσσουμε την ξηρασία στα επίπεδα 1 έως 5 ανάλογα με το μέγεθός του, τα οποία υποδηλώνουν ήπια, μέτρια, σημαντική, έντονη και ακραία ξηρασία. Στις περιπτώσεις όπου ο δείκτης SSMI είναι σημαντικά θετικός τότε έχουμε σχετικό πλεόνασμα υγρασίας στο έδαφος.

Τα κυριότερα σημεία για τις συνθήκες κατά την 10η Απριλίου είναι τα εξής:

• Τα επεισόδια βροχοπτώσεων μεταξύ 10 Μαρτίου και 10 Απριλίου (με κυριότερη την κακοκαιρία "Erminio" στις αρχές Απριλίου) στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας σε συνδυασμό με τις ελαφρώς χαμηλές για την εποχή θερμοκρασίες οδήγησαν σε εμφανή αύξηση της υγρασίας εδάφους (Εικόνα 1).
• Η αύξηση είναι εμφανής σε όλη την επικράτεια, με το μεγαλύτερο μέρος της χώρας πλέον να βρίσκεται σε συνθήκες πλεονάσματος υγρασίας για τα δεδομένα της εποχής και στα δύο στρώματα υπεδάφους.
• Παρά το γεγονός ότι η υγρασία στο βαθύτερο υπό εξέταση στρώμα εξελίσσεται σχετικά αργά, με την κακοκαιρία Erminio είχαμε απότομη μετάβαση από συνθήκες ξηρασίας στο τέλος Μαρτίου σε συνθήκες πλεονάσματος υγρασίας. Σε συνθήκες σχετικής ξηρασίας παραμένει μέρος της Ηπείρου και η ανατολική Κρήτη. Εξίσου απότομη ήταν και η αύξηση της υγρασίας στο πιο επιφανειακό στρώμα, ωστόσο μεγάλο μέρος της δυτικής Ελλάδας και της Μακεδονίας έχουν ήδη επιστρέψει στα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Εικόνα 1. Επίπεδα ξηρασίας στην Ελλάδα κατά την 10η Απριλίου 2026 στα στρώματα υπεδάφους 7-28 εκ. (αριστερά) και 28-100 εκ. (δεξιά). Οι περιοχές που βρίσκονται σε κατάσταση σχετικής ξηρασίας είναι χρωματισμένες σύμφωνα με την 5-βάθμια κλίμακα στο άνω δεξιά άκρο του χάρτη. Περιοχές όπου η εδαφική υγρασία είναι σημαντικά πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα απεικονίζονται με πράσινο, ενώ περιοχές με εδαφική υγρασία κοντά στην μέση τιμή απεικονίζονται με άσπρο. Η μαύρη διαγράμμιση στον δεξιά χάρτη υποδηλώνει περιοχές με ιδιαίτερα ρηχό/πετρώδες έδαφος (< 40 εκ.) όπου η εκτίμηση του μοντέλου αναμένεται να έχει μικρότερη αξιοπιστία.

Η περιεκτικότητα σε νερό στα στρώματα αυτά του υπεδάφους είναι κρίσιμα για την ανάπτυξη και απόδοση πολλών γεωργικών καλλιεργειών και αντικατοπτρίζει την επίδραση του υετού, την εξατμισοδιαπνοής και της απορροής/διήθησης νερού στο έδαφος σε ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Όταν η εδαφική υγρασία σε αυτά είναι αρκετά κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα μιας συγκεκριμένης περιοχής, αυτό συνεπάγεται συνθήκες (σχετικής) ξηρασίας και άρα παρατεταμένο υδατικό στρες για τις καλλιέργειες.

Όπως προαναφέρθηκε, τα επίπεδα ξηρασίας αυτά έχουν σχετική και όχι απόλυτη έννοια. Αντικατοπτρίζουν την κατάσταση του εδάφους σε σχέση με τις μέσες συνθήκες της περιόδου αναφοράς (1991-2020). Για παράδειγμα, αν η εδαφική υγρασία είναι αρκετά χαμηλή για τα δεδομένα μιας περιοχής την συγκεκριμένη περίοδο του έτους, τότε ενδέχεται να έχουμε έως και επίπεδο 5 ξηρασίας (ακραία ξηρασία) χωρίς να είναι τελείως ξερό το έδαφος. Παρομοίως, αν η εδαφική υγρασία είναι ιδιαίτερα χαμηλή σε απόλυτο βαθμό, αλλά σε κανονικά για την εποχή επίπεδα, τότε έχουμε κανονικές συνθήκες ξηρασίας (ο δείκτης SSMI είναι ελαφρώς αρνητικός ή θετικός). Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ελλείψει επιτόπιων παρατηρήσεων οι τιμές εδαφικής υγρασίας αποτελούν εκτίμηση εξειδικευμένου μοντέλου για την επιφάνεια της Γης (ERA5-Land) και κατά τόπους ενδέχεται να υπάρχουν αποκλίσεις από τις πραγματικές συνθήκες.