Θρήνος στην Κρήτη: Σίγησε το λαούτο του Γιάννη Ξυλούρη (Ψαρογιάννη)

Βαρύ πένθος έχει απλωθεί σε ολόκληρη την Κρήτη μετά την είδηση του θανάτου του Γιάννη Ξυλούρη, γνωστού ως Ψαρογιάννη, ενός από τους σημαντικότερους εκφραστές της κρητικής μουσικής παράδοσης.

Ο σπουδαίος καλλιτέχνης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών, αφήνοντας πίσω του μια τεράστια καλλιτεχνική παρακαταθήκη και ένα δυσαναπλήρωτο κενό στον πολιτισμό του νησιού.

Ο Γιάννης Ξυλούρης γεννήθηκε το 1943 στα Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνου, έναν τόπο άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μουσική παράδοση. Ανήκε στη θρυλική οικογένεια των Ξυλούρηδων, που για περισσότερες από τέσσερις γενιές σφράγισε την ιστορία της κρητικής μουσικής. Εγγονός του Καραμουζαντώνη, αδελφός του Νίκος Ξυλούρης και του Ψαραντώνης, ήταν σχεδόν προδιαγεγραμμένο ότι θα ακολουθούσε τον δρόμο της τέχνης.

Η επαφή του με τη μουσική ξεκίνησε από πολύ νωρίς. Σε ηλικία μόλις πέντε ετών, το 1948, γνώρισε το μαντολίνο, ενώ λίγο αργότερα το λαούτο και τη λύρα έγιναν προέκταση της ψυχής του. Ακόμη μαθητής του δημοτικού, έδειχνε ότι «μιλούσε» τη γλώσσα της παράδοσης με μια φυσικότητα σπάνια. Στα 12 του χρόνια συνόδευε ήδη με το λαούτο τον αδελφό του Νίκο, ενώ στα 14, το 1957, συμμετείχε στην πρώτη του δισκογραφική δουλειά.

Η καταξίωση ήρθε γρήγορα. Στα 17 του χρόνια, το 1960, θεωρούνταν ήδη από τους κορυφαίους λαουτιέρηδες της Κρήτης, με τους σημαντικότερους λυράρηδες του νησιού να επιδιώκουν τη συνεργασία μαζί του. Το παίξιμό του συνόδευσε δεκάδες μεγάλες φωνές και σφράγισε ηχογραφήσεις που σήμερα θεωρούνται ιστορικές.

Παρότι το λαούτο υπήρξε το όργανο που τον καθιέρωσε, ο Γιάννης Ξυλούρης δεν περιορίστηκε ποτέ σε αυτό. Ασχολήθηκε με το μαντολίνο, τη λύρα, το τραγούδι, αλλά και τη σύνθεση, δημιουργώντας σύγχρονα κρητικά τραγούδια με έντονο προσωπικό ύφος. Με σπάνια φαντασία και άρτια τεχνική, κατάφερε να γεφυρώσει την παράδοση με στοιχεία της έντεχνης μουσικής, χωρίς ποτέ να αλλοιώσει τον αυθεντικό χαρακτήρα της.

Η καλλιτεχνική του παρουσία υπήρξε έντονη τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, με συναυλίες και συνεργασίες που ξεπέρασαν τα στενά όρια της Κρήτης. Στη μακρόχρονη διαδρομή του συνεργάστηκε, μεταξύ άλλων, με τον Κώστα Μουντάκη, ιδιαίτερα τη δεκαετία του ’60, καθώς και με τον Βασίλη Σκουλά, συμβάλλοντας σε έναν από τους πλουσιότερους καταλόγους δισκογραφίας στην κρητική μουσική.

Θεωρείται ευρέως ο πιο ηχογραφημένος λαουτιέρης της εποχής του, με δεκάδες δίσκους που φέρουν τη σφραγίδα της τελειότητας και της βαθιάς γνώσης της μουσικής παράδοσης. Παράλληλα, συνεργάστηκε με μουσικά σχήματα από την Ήπειρο, τα νησιά του Αιγαίου και τη Μικρά Ασία, καθώς και με σημαντικούς Έλληνες συνθέτες του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού.

Ανάμεσα στις πιο χαρακτηριστικές δισκογραφικές του δουλειές ξεχωρίζουν τα:

«Πετραδολάκια», «Κρητικός Ήλιος», «Ενότητες», «Ραψωδίες στο λαούτο» και «Αυγή ξανανταμώσαμε».