Ευρωπαϊκά κονδύλια: Νέο σχέδιο για 1,62 τρισ. ευρώ – Τι σημαίνει για την Ελλάδα και την Κρήτη

Ανακατανομή των ευρωπαϊκών κονδυλίων και περικοπές σε βασικούς τομείς χρηματοδότησης περιλαμβάνει η νέα πρόταση της Ιρλανδικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028–2034. Στο επίκεντρο βρίσκονται η Κοινή Αγροτική Πολιτική, τα προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης, η αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και η χρηματοδότηση των εξωτερικών συνόρων.

Η αναθεωρημένη πρόταση διαμορφώνει τον επταετή προϋπολογισμό στα 1,622 τρισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025, ποσό μειωμένο κατά περίπου 8% σε σχέση με την αρχική εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Παρά τις μειώσεις, διατηρούνται οι εθνικές κατανομές για την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), όπως είχαν διαμορφωθεί στο προηγούμενο στάδιο των διαπραγματεύσεων.

Η εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και την Κρήτη, καθώς οι αποφάσεις για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό θα καθορίσουν το χρηματοδοτικό πλαίσιο για αγροτικές ενισχύσεις, περιφερειακές υποδομές και αναπτυξιακά προγράμματα από το 2028.

Πού προβλέπονται οι μεγαλύτερες περικοπές

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το ΕΡΤnews, η Ιρλανδική Προεδρία προτείνει διαφορετικά επίπεδα περικοπών ανά κατηγορία δαπανών.

Οι χρηματοδοτήσεις για τη Συνοχή, τη γεωργία, την αλιεία και την ασφάλεια περιορίζονται συνολικά κατά 3,4% έναντι της αρχικής πρότασης της Επιτροπής.

Μεγαλύτερες μειώσεις προβλέπονται σε άλλους τομείς:

• 12,8% στην ανταγωνιστικότητα.
• 17,4% στην εξωτερική δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• 3,4% στη συνολική κατηγορία που περιλαμβάνει Συνοχή, γεωργία, αλιεία και ασφάλεια.

Τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης διαμορφώνονται σε περίπου 705,3 δισ. ευρώ, ελαφρώς υψηλότερα από την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Παράλληλα, προβλέπεται πρόσθετη ενίσχυση 5,2 δισ. ευρώ για χώρες που επωφελούνται από το Ταμείο Συνοχής κατά την περίοδο 2021–2027, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και η Ελλάδα.

Τι σημαίνουν οι αλλαγές για την Κρήτη

Η διατήρηση των εθνικών κατανομών για την Πολιτική Συνοχής έχει σημασία για περιφέρειες όπως η Κρήτη, όπου ευρωπαϊκοί πόροι αξιοποιούνται για έργα υποδομών, περιφερειακής ανάπτυξης και αναβάθμισης δημόσιων υπηρεσιών.

Ωστόσο, η διατήρηση των ποσών σε εθνικό επίπεδο δεν συνεπάγεται αυτόματη χρηματοδότηση συγκεκριμένων έργων.

Η τελική κατανομή θα εξαρτηθεί από τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια, τις επιλέξιμες δράσεις και τις διαδικασίες έγκρισης.

Επιπλέον, οι ονομαστικές αυξήσεις των χρηματοδοτήσεων δεν εξασφαλίζουν απαραίτητα μεγαλύτερη πραγματική αγοραστική δύναμη, καθώς το κόστος κατασκευών, υλικών και υπηρεσιών μπορεί να περιορίζει την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων πόρων.

Μικρότερο αποθεματικό για φυσικές καταστροφές

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει η πρόταση περιορισμού των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών αποθεμάτων που προορίζονται για την αντιμετώπιση έκτακτων κρίσεων.

Η λεγόμενη Ευρωπαϊκή Διευκόλυνση προτείνεται να μειωθεί από περίπου 56,3 δισ. ευρώ σε 32,4 δισ. ευρώ, ενώ προβλέπεται και κατάργηση του σχετικού αποθεματικού.

Παράλληλα, περιορίζονται οι διαθέσιμοι πόροι για φυσικές καταστροφές, τη σταθεροποίηση των αγροτικών αγορών και ορισμένες δράσεις εσωτερικής ασφάλειας.

Για την Ελλάδα, η οποία αντιμετωπίζει συχνά πυρκαγιές, πλημμύρες και άλλα ακραία φαινόμενα, η εξέλιξη δημιουργεί ερωτήματα για τις μελλοντικές δυνατότητες ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής συνδρομής.

Σύμφωνα με την προτεινόμενη ρύθμιση, η χρηματοδότηση μεγάλων καταστροφών μέσω της Ευρωπαϊκής Διευκόλυνσης θα συνδέεται με τουλάχιστον ισόποση χρηματοδότηση από το κονδύλι ευελιξίας του αντίστοιχου εθνικού σχεδίου, εφόσον υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι.

Αυτό σημαίνει ότι σε μια μεγάλη φυσική καταστροφή ενδέχεται να απαιτείται και η αξιοποίηση χρημάτων που έχουν προβλεφθεί σε εθνικό επίπεδο.

ΚΑΠ: 261 δισ. ευρώ για εισοδηματική στήριξη

Στον αγροτικό τομέα, η πρόταση διατηρεί ελάχιστο ποσό περίπου 261 δισ. ευρώ για την εισοδηματική στήριξη των παραγωγών.

Η διατήρηση της συγκεκριμένης χρηματοδότησης αφορά άμεσα και τον αγροτικό κόσμο της Κρήτης, ωστόσο δεν καθορίζει από μόνη της το ύψος των ενισχύσεων που θα λαμβάνει κάθε παραγωγός.

Τα ποσά θα εξαρτηθούν από τους τελικούς κανόνες της ΚΑΠ, την εθνική κατανομή και τις επιμέρους προϋποθέσεις επιλεξιμότητας.

Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για την Κοινή Αλιευτική Πολιτική, με το ελάχιστο ποσό να αυξάνεται σε περίπου 3,5 δισ. ευρώ.

Επιπλέον, προβλέπονται τουλάχιστον 195 δισ. ευρώ για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

Χρηματοδότηση για μεταναστευτικό και σύνορα

Η νέα πρόταση περιλαμβάνει ελάχιστο ποσό 30,6 δισ. ευρώ για τη μετανάστευση, τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και την εσωτερική ασφάλεια.

Πρόκειται για χρηματοδοτικές κατηγορίες που έχουν ενδιαφέρον για την Ελλάδα λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των μεταναστευτικών ροών.

Ωστόσο, το σχέδιο προβλέπει ταυτόχρονα περιορισμούς σε επιμέρους χρηματοδοτήσεις, μεταξύ των οποίων και πόροι που συνδέονται με τη λειτουργία της Frontex.

Οι ακριβείς συνέπειες για κάθε κράτος θα εξαρτηθούν από την τελική συμφωνία και την κατανομή των σχετικών προγραμμάτων.

Γιατί ο προϋπολογισμός εμφανίζεται αυξημένος

Η νέα πρόταση υπολογίζεται σε 1,622 τρισ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 2025, ενώ σε τρέχουσες τιμές αντιστοιχεί ενδεικτικά σε περίπου 1,826 τρισ. ευρώ.

Η διαφορά οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι τιμές και ο πληθωρισμός σε βάθος χρόνου.

Επιπλέον, σημαντικό μέρος των μελλοντικών δαπανών αφορά την αποπληρωμή του χρέους που δημιουργήθηκε μέσω του NextGenerationEU.

Για την περίοδο 2028–2034 προβλέπονται περίπου 149,3 δισ. ευρώ, σε σταθερές τιμές του 2025, για τη συγκεκριμένη υποχρέωση.

Στις παραδοσιακές ευρωπαϊκές πολιτικές, η εικόνα είναι διαφορετική. Τα κονδύλια Συνοχής εμφανίζουν ονομαστική αύξηση περίπου 1,3%, ενώ η εισοδηματική στήριξη της ΚΑΠ περίπου 4% έναντι της σημερινής περιόδου.

Οι αυξήσεις αυτές δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε αντίστοιχη ενίσχυση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης.

Πέντε νέες πηγές εσόδων για την ΕΕ

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκεται επίσης η δημιουργία πέντε νέων ιδίων πόρων για τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Οι προτάσεις περιλαμβάνουν εισφορές που συνδέονται με μεγάλες επιχειρήσεις, τον καπνό, τα μη συλλεγμένα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απόβλητα, το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών και τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα.

Σύμφωνα με τις σχετικές εκτιμήσεις, τα νέα έσοδα θα μπορούσαν να φθάσουν περίπου τα 55 δισ. ευρώ ετησίως.

Η θέσπισή τους, πάντως, απαιτεί ομοφωνία μεταξύ των κρατών-μελών και ολοκλήρωση των προβλεπόμενων εθνικών διαδικασιών έγκρισης.

Η διαφωνία για τις εθνικές εισφορές

Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα των ειδικών διορθώσεων στις εισφορές ορισμένων κρατών-μελών.

Σήμερα, ανάλογες μειώσεις εφαρμόζονται για τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Σουηδία, την Αυστρία και τη Δανία.

Οι χώρες που επωφελούνται υποστηρίζουν ότι οι διορθώσεις αποτρέπουν δυσανάλογες επιβαρύνσεις. Από την άλλη πλευρά, διατυπώνονται ενστάσεις ότι το κόστος μεταφέρεται στους υπόλοιπους συμμετέχοντες στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Η Ιρλανδική Προεδρία αφήνει ανοιχτά τα ενδεχόμενα διατήρησης ή κατάργησης των συγκεκριμένων μηχανισμών.

Πότε θα ληφθούν οι αποφάσεις

Η αναθεωρημένη πρόταση παρουσιάστηκε στις 10 Οκτωβρίου 2026 και αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγματεύσεων ενόψει της Συνόδου Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου.

Η Ιρλανδική Προεδρία επιδιώκει να διαμορφωθεί πολιτική συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε να προχωρήσει η αναγκαία νομοθετική διαδικασία το 2027.

Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο προορίζεται να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Για την Ελλάδα και την Κρήτη, το τελικό αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα χρηματοδοτηθούν τα επόμενα χρόνια αγροτικές ενισχύσεις, περιφερειακά έργα, δράσεις αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών και άλλες ευρωπαϊκές πολιτικές.

Προς το παρόν, τα ποσά αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και όχι οριστικά εγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις.

Πηγές: ΕΡΤnews, Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Reuters