Στους γενετικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν στα κουνούπια να αναπτύσσουν εντυπωσιακά υψηλή ανθεκτικότητα απέναντι στα εντομοκτόνα ρίχνει φως νέα μελέτη ερευνητών του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ. Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία νοσήματα όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου, η ελονοσία και ο δάγκειος πυρετός εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρή πρόκληση για τη δημόσια υγεία.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την ομάδα Μοριακής Εντομολογίας του ΙΜΒΒ και δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
Επικεφαλής της μελέτης ήταν η Δρ. Λίντα Γρηγοράκη και η υποψήφια διδάκτορας Mengling Chen, με τους επιστήμονες να εξετάζουν τι συμβαίνει όταν διαφορετικοί μηχανισμοί ανθεκτικότητας εμφανίζονται ταυτόχρονα στον ίδιο οργανισμό.
Οι μηχανισμοί που αλληλοενισχύονται
Χρησιμοποιώντας τεχνικές γενετικής μηχανικής, οι ερευνητές απομόνωσαν και μελέτησαν ξεχωριστά διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους τα κουνούπια μπορούν να αποκτούν αντοχή στα εντομοκτόνα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μεταλλάξεις στους μοριακούς στόχους πάνω στους οποίους δρουν οι δραστικές ουσίες, αλλά και η αυξημένη παραγωγή ενζύμων που έχουν την ικανότητα να διασπούν και να εξουδετερώνουν τα εντομοκτόνα.
Το κρίσιμο εύρημα της μελέτης είναι ότι οι μηχανισμοί αυτοί δεν λειτουργούν απλώς παράλληλα.
Όταν συνυπάρχουν στο ίδιο κουνούπι, μπορούν να ενισχύσουν ο ένας τη δράση του άλλου, οδηγώντας σε επίπεδα ανθεκτικότητας πολύ υψηλότερα από εκείνα που θα προκαλούσε κάθε μηχανισμός ξεχωριστά.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η συνδυασμένη αυτή δράση μπορεί να οδηγήσει σε σχεδόν πλήρη εξουδετέρωση της αποτελεσματικότητας του εντομοκτόνου.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ένας πιθανός λόγος είναι πως οι μεταλλάξεις στον στόχο του εντομοκτόνου προσφέρουν περισσότερο χρόνο στα ένζυμα αποτοξικοποίησης να δράσουν. Παράλληλα, δεν αποκλείεται να δημιουργούνται ενζυμικά «συστήματα» που διασπούν διαδοχικά τα μόρια του εντομοκτόνου, περιορίζοντας δραστικά τη δράση του.
Γιατί η ανθεκτικότητα αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα
Η καταπολέμηση των κουνουπιών αποτελεί βασικό εργαλείο για τον περιορισμό νοσημάτων που μεταδίδονται μέσω αυτών.
Η χρήση σύγχρονων εντομοκτόνων συνέβαλε καθοριστικά στη μείωση της ελονοσίας τις τελευταίες δεκαετίες και στη διάσωση εκατομμυρίων ζωών.
Η συνεχής και εκτεταμένη χρήση τους, ωστόσο, δημιούργησε ισχυρή εξελικτική πίεση στους πληθυσμούς των κουνουπιών, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιοχές του κόσμου να αναπτυχθούν στελέχη με σημαντική ανθεκτικότητα.
Η εξέλιξη αυτή δυσκολεύει τις προσπάθειες ελέγχου των πληθυσμών και μπορεί να συμβάλει στην επανεμφάνιση ή στην έξαρση ασθενειών.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη διάσταση λόγω της κλιματικής κρίσης, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες μπορούν να ευνοήσουν την εξάπλωση χωροκατακτητικών ειδών, να παρατείνουν την περίοδο αναπαραγωγής των κουνουπιών και να διατηρούν τους πληθυσμούς τους σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
«Σημαντική εργασία για τους μηχανισμούς ανθεκτικότητας»
Τη σημασία της έρευνας υπογράμμισε ο Διευθυντής του ΙΜΒΒ, καθηγητής Γιάννης Βόντας.
«Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εργασία, που διαλευκαίνει τους σύνθετους μοριακούς μηχανισμούς της ανθεκτικότητας των κουνουπιών, η οποία συνεχίζει την παράδοση του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ στην έρευνα για τα έντομα υγειονομικής σημασίας και τις εντομομεταδιδόμενες ασθένειες», ανέφερε.
Το ΙΤΕ-ΙΜΒΒ διατηρεί διεθνείς συνεργασίες και συμμετέχει στην εκπαίδευση επιστημόνων από διαφορετικές χώρες σε ζητήματα που αφορούν την καταπολέμηση των κουνουπιών.
Παράλληλα, αναπτύσσει νέες μοριακές διαγνωστικές τεχνολογίες και βιοεντομοκτόνα, με στόχο την αντιμετώπιση της ανθεκτικότητας και τη βελτίωση των μεθόδων ελέγχου των πληθυσμών των κουνουπιών.
Η σχετική ερευνητική δραστηριότητα χρηματοδοτείται, μεταξύ άλλων, από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Gates Foundation.
και Facebook 
