Κρήτη: Παραμένει «στεγνή» μετά τις βροχές – Περιορισμένο το όφελος για το έδαφος και την καύσιμη ύλη

Περιορισμένο ήταν για την Κρήτη το όφελος από τις βροχοπτώσεις που εκδηλώθηκαν στη χώρα στις 24 και 25 Ιουλίου, καθώς το νησί εξακολούθησε να εμφανίζει χαμηλές τιμές υγρασίας τόσο στο έδαφος όσο και στη λεπτή νεκρή καύσιμη ύλη.

Σύμφωνα με άρθρο του μετεωρολόγου Θοδωρή Κολυδά, η επίδραση των βροχών δεν ήταν ομοιόμορφη σε ολόκληρη την Ελλάδα. Η δυτική, η κεντρική και η βόρεια χώρα παρουσίασαν αισθητή βελτίωση, σε αντίθεση με την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τμήματα του Αιγαίου, όπου η διαβροχή ήταν μικρή και σε αρκετές περιοχές σχεδόν ανύπαρκτη.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κρήτη, η οποία βρίσκεται στην καρδιά της αντιπυρικής περιόδου και δοκιμάζεται από υψηλές θερμοκρασίες, ισχυρούς βόρειους ανέμους και παρατεταμένες περιόδους ανομβρίας. Τα ξερά χόρτα, τα φύλλα, οι πευκοβελόνες και τα λεπτά κλαδιά εξακολουθούν να περιέχουν μικρή ποσότητα υγρασίας, γεγονός που αυξάνει σημαντικά την ευκολία ανάφλεξης και την πιθανότητα γρήγορης αρχικής εξάπλωσης μιας φωτιάς.

Μικρή ή και μηδενική μεταβολή στην Κρήτη

Οι δορυφορικές εκτιμήσεις για το διάστημα από τις 18 έως τις 24 Ιουλίου δείχνουν ότι οι περισσότερες και πιο εκτεταμένες βροχοπτώσεις καταγράφηκαν στη δυτική, την κεντρική και τη βόρεια Ελλάδα. Αξιόλογα ύψη βροχής σημειώθηκαν στην Ήπειρο, στη Θεσσαλία, στη Μακεδονία, σε περιοχές της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου.

Αντίθετα, πολύ μικρότερη ήταν η επίδραση των φαινομένων στην Κρήτη, στη νοτιοανατολική νησιωτική χώρα και σε μεγάλο μέρος του ανατολικού Αιγαίου. Αυτό είχε ως συνέπεια να μη σημειωθεί ουσιαστική αύξηση της υγρασίας της επιφανειακής νεκρής βλάστησης.

Η πειραματική αποτύπωση της μεταβολής δείχνει μικρή ή ακόμη και αρνητική διαφοροποίηση στην Κρήτη. Παρόμοια εικόνα παρουσιάστηκε στη Ρόδο, στα Δωδεκάνησα, σε τμήματα των Κυκλάδων και της Λέσβου, καθώς και τοπικά σε δυτικές και νοτιοδυτικές παράκτιες περιοχές της χώρας.

Με απλά λόγια, ενώ οι βροχές έδωσαν μια προσωρινή «ανάσα» σε πολλές περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, στην Κρήτη τα επιφανειακά καύσιμα παρέμειναν ξηρά ή πολύ ξηρά.

Ο κρίσιμος ρόλος της νεκρής καύσιμης ύλης

Όπως επισημαίνει ο Θοδωρής Κολυδάς, η εκδήλωση και η συμπεριφορά μιας δασικής πυρκαγιάς δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τη θερμοκρασία και τον άνεμο. Καθοριστική είναι και η κατάσταση της καύσιμης ύλης που βρίσκεται στο έδαφος.

Στην αποκαλούμενη λεπτή νεκρή καύσιμη ύλη περιλαμβάνονται τα ξερά χόρτα, τα φύλλα, οι πευκοβελόνες και τα λεπτά κλαδιά. Η υγρασία που περιέχουν, γνωστή διεθνώς ως Dead Fuel Moisture Content – DFMC, επηρεάζει άμεσα την ευκολία με την οποία μπορούν να αναφλεγούν.

Όσο χαμηλότερη είναι η υγρασία τους, τόσο πιο εύκολα αρπάζουν φωτιά και υποστηρίζουν την ταχεία εξάπλωσή της κατά τα πρώτα κρίσιμα λεπτά. Πρόκειται, μάλιστα, για υλικά που ανταποκρίνονται πολύ γρήγορα στις αλλαγές του καιρού: μπορούν να βραχούν σχετικά εύκολα, αλλά και να στεγνώσουν ξανά μέσα σε λίγες ώρες όταν επικρατήσουν ζέστη, ηλιοφάνεια, χαμηλή σχετική υγρασία και ισχυροί άνεμοι.

Πολύ ξηρή η χώρα πριν από τις βροχές

Ως ημέρα αναφοράς χρησιμοποιήθηκε η 18η Ιουλίου, όταν είχαν ήδη διαμορφωθεί ιδιαίτερα ξηρές πυρομετεωρολογικές συνθήκες σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας.

Η μέση μέγιστη θερμοκρασία στην ελληνική ξηρά υπολογίστηκε στους 31,6 βαθμούς Κελσίου, ενώ η υψηλότερη τιμή έφθασε τους 36,5 βαθμούς. Παράλληλα, η μέση ελάχιστη σχετική υγρασία ήταν 39,5%, με την κατώτερη τιμή να υποχωρεί στο 21,1%.

Οι χαμηλότερες τιμές σχετικής υγρασίας εντοπίστηκαν κυρίως στη δυτική, την κεντρική και τη νότια ηπειρωτική Ελλάδα, αλλά και τοπικά στην Κρήτη.

Η μέγιστη ταχύτητα του ανέμου στα 10 μέτρα έφθασε τοπικά τα 43 χιλιόμετρα την ώρα. Οι ισχυρότεροι άνεμοι καταγράφηκαν κυρίως σε νησιωτικές, παράκτιες και προσήνεμες περιοχές.

Ο άνεμος δεν συμβάλλει μόνο στην ξήρανση της καύσιμης ύλης. Μετά την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς ενισχύει την παροχή οξυγόνου, γέρνει τις φλόγες προς την άκαυτη βλάστηση και διευκολύνει τη μεταφορά καύτρων σε μεγαλύτερες αποστάσεις.

Στο 9,5% η μέση υγρασία πριν από τη μεταβολή

Στις 18 Ιουλίου η μέση εκτιμώμενη ελάχιστη υγρασία της λεπτής νεκρής καύσιμης ύλης είχε περιοριστεί στο 9,5%, ενώ η χαμηλότερη τιμή έφθανε μόλις στο 5,4%.

Με βάση την προκαταρκτική ταξινόμηση που χρησιμοποιήθηκε στην ανάλυση:

• Κάτω από 6% η κατάσταση θεωρείται εξαιρετικά ξηρή.
• Από 6% έως 10% χαρακτηρίζεται πολύ ξηρή.
• Από 10% έως 15% χαρακτηρίζεται ξηρή.
• Από 15% έως 20% θεωρείται μέτρια ξηρή.
• Πάνω από 20% χαρακτηρίζεται υγρή.

Μεγάλο μέρος της χώρας βρισκόταν, επομένως, στην κατηγορία της πολύ ξηρής καύσιμης ύλης, ενώ τοπικά καταγράφονταν τιμές που πλησίαζαν ή έφθαναν την εξαιρετικά ξηρή κατάσταση.

Πού βοήθησαν περισσότερο οι βροχές

Η δορυφορική εκτίμηση βροχόπτωσης NASA GPM IMERG για το διάστημα 18–24 Ιουλίου υπολόγισε τη μέση βροχόπτωση στην ελληνική ξηρά περίπου στα 13,9 χιλιοστά, με τη μέγιστη τιμή να προσεγγίζει τα 98,6 χιλιοστά.

Στις περιοχές όπου οι βροχές είχαν αξιόλογη ένταση και διάρκεια, σημειώθηκε ουσιαστική διαβροχή της φυλλάδας, των ξερών χόρτων και των λεπτών κλαδιών.

Η πειραματική προσομοίωση για τις 25 Ιουλίου ανέβασε τη μέση εκτιμώμενη υγρασία της λεπτής νεκρής καύσιμης ύλης στο 20,4%, με μέγιστη τιμή 27,1% και ελάχιστη 4,4%. Η μέση αύξηση σε σχέση με τις 18 Ιουλίου υπολογίστηκε στις 10,8 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ η μεγαλύτερη τοπική άνοδος έφθασε τις 19,9 μονάδες.

Η σημαντικότερη βελτίωση καταγράφηκε:

• Στην Ήπειρο
• Στη Θεσσαλία
• Στη Μακεδονία
• Στη δυτική και κεντρική Στερεά Ελλάδα
• Σε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου
• Τοπικά στις βόρειες Κυκλάδες και στο βόρειο Αιγαίο

Στις περιοχές αυτές διακόπηκε προσωρινά η διαδικασία ξήρανσης, μειώθηκε η ευκολία ανάφλεξης και περιορίστηκε, έστω πρόσκαιρα, η δυνατότητα γρήγορης αρχικής εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς.

Προσωρινή και όχι μόνιμη η ανακούφιση

Ο μετεωρολόγος υπογραμμίζει ότι ακόμη και στις περιοχές όπου οι βροχές βελτίωσαν αισθητά την κατάσταση, το όφελος δεν είναι μόνιμο.

Η λεπτή νεκρή καύσιμη ύλη μπορεί να χάσει γρήγορα την υγρασία της όταν ακολουθήσουν υψηλές θερμοκρασίες, έντονη ηλιοφάνεια, χαμηλή ατμοσφαιρική υγρασία και ενισχυμένοι ξηροί άνεμοι.

Παράλληλα, οι θερινές βροχοπτώσεις επηρεάζουν περισσότερο τα λεπτά επιφανειακά καύσιμα. Τα παχύτερα κλαδιά, οι κορμοί και τα βαθύτερα στρώματα οργανικής ύλης αντιδρούν πιο αργά και μπορεί να παραμένουν εξαιρετικά ξηρά, ιδιαίτερα έπειτα από παρατεταμένη ανομβρία.

Για την Κρήτη, όπου η βροχή ήταν ανεπαρκής και οι άνεμοι παραμένουν ισχυροί, η ανάγκη αυξημένης επιφυλακής εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλη.

Οι συγκεκριμένοι χάρτες αποτελούν πειραματική επιστημονική εκτίμηση, βασισμένη σε δεδομένα ERA5-Land και στις δορυφορικές εκτιμήσεις NASA GPM IMERG. Δεν αποτελούν επίσημο ή ολοκληρωμένο δείκτη κινδύνου πυρκαγιάς, καθώς δεν περιλαμβάνουν το σύνολο των παραγόντων που καθορίζουν την εκδήλωση και την εξάπλωση μιας δασικής πυρκαγιάς.