Θέουτα: Η μεγαλύτερη μεταναστευτική κρίση των τελευταίων ετών – 60.000 αφίξεις δοκιμάζουν τις αντοχές της Σένγκεν

Σε σοβαρή πολιτική και διπλωματική δοκιμασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση εξελίσσεται η πρωτοφανής μεταναστευτική πίεση στον ισπανικό θύλακο της Θέουτα, στα σύνορα με το Μαρόκο.

Μέσα σε περίπου ένα 24ωρο, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν στη Θέουτα διά ξηράς και θαλάσσης, προκαλώντας ασφυκτικές συνθήκες στην πόλη και υποχρεώνοντας την Ισπανία να ενισχύσει τις αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή. Οι ισπανικές Αρχές υπολόγισαν αρχικά τις αφίξεις σε περίπου 49.000, ενώ νεότερες εκτιμήσεις ανέβασαν τον αριθμό κοντά στις 60.000.

Η μαζική διέλευση συνοδεύτηκε από ανθρώπινες απώλειες, καθώς δεκάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να περάσουν τα σύνορα, είτε κολυμπώντας είτε μέσα στον συνωστισμό που δημιουργήθηκε στις συνοριακές εγκαταστάσεις.

Χιλιάδες επέστρεψαν στο Μαρόκο

Η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι μεγάλο μέρος όσων είχαν περάσει στη Θέουτα επέστρεψε εθελοντικά στο Μαρόκο. Σύμφωνα με τη Μαδρίτη, περίπου 48.300 άνθρωποι είχαν ήδη αποχωρήσει μέχρι το βράδυ της Παρασκευής, μετά την ενίσχυση των ελέγχων και τη συνεργασία των ισπανικών και μαροκινών Αρχών.

Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, χαρακτήρισε τη μαζική είσοδο παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, ενώ συνέδεσε την κρίση με δίκτυα διακίνησης και με παραπλανητικές πληροφορίες που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σύμφωνα με μαρτυρίες και στοιχεία που συγκέντρωσε το Reuters, πολλοί νέοι Μαροκινοί πίστεψαν αναρτήσεις σύμφωνα με τις οποίες η Ισπανία δεν θα μπορούσε πλέον να τους επιστρέψει άμεσα. Στην αύξηση των ροών φαίνεται ότι συνέβαλαν επίσης η οικονομική δυσπραγία και η υψηλή ανεργία των νέων στο Μαρόκο.

Έλεγχοι από Ιταλία και Γαλλία

Η κρίση στη Θέουτα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ασφάλεια της ζώνης Σένγκεν.

Η Ιταλία ανακοίνωσε προσωρινούς ελέγχους στις μετακινήσεις από την Ισπανία, ενώ η Γαλλία ενίσχυσε την επιτήρηση των κοινών συνόρων της με την ισπανική επικράτεια. Τα μέτρα παρουσιάστηκαν ως προσωρινά και προληπτικά, με στόχο να αποτραπούν ανεξέλεγκτες δευτερογενείς μετακινήσεις.

Η αντίδραση της Ρώμης προκάλεσε νέα πολιτική αντιπαράθεση, καθώς η προσωρινή επαναφορά συνοριακών ελέγχων αποτελεί έκτακτο μέτρο που μπορεί να εφαρμοστεί στο πλαίσιο της Σένγκεν όταν μια κυβέρνηση επικαλείται σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια.

Το ειδικό καθεστώς της Θέουτα

Η ισπανική κυβέρνηση επιμένει ότι όσοι εισέρχονται στη Θέουτα δεν αποκτούν αυτόματα δυνατότητα μετακίνησης προς την ηπειρωτική Ισπανία και την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Θέουτα και η Μελίγια υπάγονται σε ειδικό καθεστώς, με ελέγχους ταυτότητας και ταξιδιωτικών εγγράφων πριν από τη μετάβαση προς την ηπειρωτική χώρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης επισημάνει ότι η παρουσία μεταναστών στους δύο ισπανικούς θύλακες δεν συνεπάγεται ελεύθερη πρόσβαση στον υπόλοιπο χώρο Σένγκεν.

Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι δεν έχει καταγραφεί μαζική μετακίνηση προς την ηπειρωτική Ευρώπη και κατηγορεί πολιτικούς αντιπάλους ότι παρουσιάζουν την κατάσταση ως κατάρρευση της Σένγκεν.

Πίεση στον Πέδρο Σάντσεθ

Η κυβέρνηση Σάντσεθ βρίσκεται αντιμέτωπη με σφοδρή κριτική τόσο στο εσωτερικό της Ισπανίας όσο και από συντηρητικές και δεξιές πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και άλλοι Ευρωπαίοι πολιτικοί υποστήριξαν ότι οι εικόνες από τη Θέουτα καταδεικνύουν την ανάγκη αυστηρότερης φύλαξης των εξωτερικών συνόρων και αποτελεσματικότερων επιστροφών.

Αντίθετα, άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και θεσμικοί παράγοντες εξέφρασαν αλληλεγγύη προς την Ισπανία, τονίζοντας ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη και ότι η κρίση δεν πρέπει να οδηγήσει σε μόνιμη αποδυνάμωση της ελεύθερης κυκλοφορίας.

Στο επίκεντρο οι σχέσεις Ισπανίας – Μαρόκου

Παράλληλα με τη μεταναστευτική διάσταση, η κρίση δημιουργεί νέα ερωτήματα για τις σχέσεις μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου.

Αναλυτές εξετάζουν το ενδεχόμενο οι μαροκινές Αρχές να επέτρεψαν για ένα διάστημα τη μαζική κίνηση προς τα σύνορα, εν μέσω ευρύτερων διπλωματικών διαφωνιών. Η κυβέρνηση του Μαρόκου απορρίπτει αυτό το σενάριο και αποδίδει τις μαζικές απόπειρες σε παραπληροφόρηση στα κοινωνικά δίκτυα και στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες.

Κρίσιμο τεστ για την Ευρώπη

Η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα αποτελεί πλέον ένα κρίσιμο τεστ για την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης και ασύλου.

Παρά το γεγονός ότι δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν ήδη επιστρέψει στο Μαρόκο, οι πολιτικές συνέπειες είναι σημαντικές. Η επαναφορά συνοριακών ελέγχων, οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών και η πίεση για αυστηρότερη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων επαναφέρουν τη συζήτηση για το μέλλον της Σένγκεν.

Το βασικό ζητούμενο για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αν θα μπορέσει να διαμορφώσει κοινή και συντονισμένη αντίδραση ή αν η κρίση θα οδηγήσει σε νέο κύμα μονομερών μέτρων από τα κράτη-μέλη.