Μέση Ανατολή: ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε συμφωνία για τερματισμό του πολέμου – «Βουτιά» για το πετρέλαιο!

Σε προκαταρκτική συμφωνία-πλαίσιο για τον τερματισμό του πολέμου κατέληξαν ΗΠΑ και Ιράν, σε μια εξέλιξη με άμεσες γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις.

Η συμφωνία προβλέπει παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που έχει ήδη προκαλέσει ισχυρές πιέσεις στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.

Το κρίσιμο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό και μετατίθεται για τον επόμενο γύρο επίσημων διαπραγματεύσεων.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την εξέλιξη μέσω ανάρτησης στο Truth Social, γράφοντας ότι «η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι πλέον γεγονός».

Λίγο νωρίτερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ, η χώρα του οποίου είχε αναλάβει μεσολαβητικό ρόλο μαζί με το Κατάρ, είχε γνωστοποιήσει την επίτευξη της συμφωνίας τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας.

Το μνημόνιο συναντίληψης αναμένεται να υπογραφεί επισήμως την Παρασκευή 19 Ιουνίου στην Ελβετία. Παρότι υπήρχαν πληροφορίες για πιθανή υπογραφή ήδη από την Κυριακή, δεν κατέστη αμέσως σαφές αν αυτό τελικά συνέβη.

Σύμφωνα με τον Σαρίφ, το MoU προβλέπει «άμεση και μόνιμη λήξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Ο Λίβανος αποτέλεσε ένα από τα δυσκολότερα σημεία των διαπραγματεύσεων, καθώς το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ συνέχισαν τις τελευταίες εβδομάδες τις εκατέρωθεν επιθέσεις, παρά τις εκκλήσεις της Ουάσινγκτον για αποκλιμάκωση.

Η γραμματεία του Ανώτατου Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν επιβεβαίωσε ότι ο πόλεμος και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις σε όλα τα μέτωπα, μεταξύ αυτών και στον Λίβανο, θα τερματιστούν οριστικά από το βράδυ της Δευτέρας.

Το ιρανικό πρακτορείο Mehr δημοσίευσε προσχέδιο μνημονίου 14 σημείων, το οποίο, αν και δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα από Ουάσινγκτον ή Τεχεράνη, περιλαμβάνει αναστολή κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο και τα πετροχημικά, αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 24 δισ. δολαρίων και πρόβλεψη για σχέδια ανοικοδόμησης του Ιράν αξίας τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων.

Το ίδιο προσχέδιο προβλέπει άρση του ναυτικού αποκλεισμού εντός 30 ημερών, απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων γύρω από το Ιράν, αλλά και εξαίρεση από τις συνομιλίες του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος και της στήριξης της Τεχεράνης σε συμμαχικές ένοπλες ομάδες.

Το Ιράν, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, θα επαναλάβει τη δέσμευσή του στο πλαίσιο της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.

Μετά την υπογραφή του μνημονίου, οι δύο πλευρές θα εισέλθουν σε διαπραγματευτική περίοδο 60 ημερών, με στόχο την επίτευξη τελικής συμφωνίας. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Καζέμ Γχαριμπαμπαντί επιβεβαίωσε ότι στο διάστημα αυτό θα συζητηθεί μια ευρύτερη συμφωνία, που θα περιλαμβάνει και ελάφρυνση των κυρώσεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τα οποία είχαν ουσιαστικά κλείσει από το Ιράν τους προηγούμενους μήνες. Ο Τραμπ ανέφερε ότι τα Στενά θα ανοίξουν την Παρασκευή, καλώντας τα πλοία να επανεκκινήσουν τη δραστηριότητά τους.

Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα. Το Brent υποχώρησε κατά 4% στις πρώτες συναλλαγές της Δευτέρας, ενώ το αμερικανικό αργό WTI κατέγραψε πτώση άνω του 4,6%. Αντίθετα, οι ασιατικές χρηματιστηριακές αγορές κινήθηκαν ανοδικά.

Η συμφωνία έρχεται έπειτα από έναν πόλεμο που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, με επιθέσεις αμερικανικών και ισραηλινών δυνάμεων, και είχε βαρύ ανθρώπινο κόστος, κυρίως σε Ιράν και Λίβανο. Παράλληλα, η άνοδος των τιμών των καυσίμων είχε μετατραπεί σε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Οι αντιδράσεις στις ΗΠΑ είναι μεικτές. Ο πρώην εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί κυβέρνησης Μπάιντεν, Μάθιου Μίλερ, σχολίασε ότι δεν υπάρχει διασφάλιση πως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα αντιμετωπιστεί ουσιαστικά.

Από την πλευρά των Ρεπουμπλικάνων, ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ χαιρέτισε τη συμφωνία, υπενθυμίζοντας ωστόσο ότι οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία με το Ιράν θα πρέπει, βάσει νόμου, να τεθεί υπό επανεξέταση και ψηφοφορία στο Κογκρέσο.

Θετικά υποδέχθηκαν τις ανακοινώσεις η Βρετανία, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, δηλώνοντας έτοιμες να προχωρήσουν σε άρση κυρώσεων εφόσον υπάρξουν «σαφή και επαληθεύσιμα βήματα» για τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ τόνισε ότι πρέπει να αποκατασταθεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Παρά τη συμφωνία, παραμένουν σοβαρές διαφωνίες για το μέλλον του εμπλουτισμένου ουρανίου. Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η τελική συμφωνία θα οδηγήσει στην αποσυναρμολόγηση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και στην απομάκρυνση ή καταστροφή του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Αντίθετα, ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος φέρεται να υποστηρίζει ότι το προσχέδιο επιτρέπει στην Τεχεράνη να αραιώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο εντός της επικράτειάς της.

Η συμφωνία επιτεύχθηκε παρά το νέο ισραηλινό πλήγμα στον Λίβανο την Κυριακή, το οποίο προκάλεσε αντιδράσεις τόσο από το Ιράν όσο και από τον ίδιο τον Τραμπ.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, που δεν συμμετείχε στις συνομιλίες, διαφώνησε έντονα με τις αμερικανικές πιέσεις για περιορισμό της ισραηλινής στρατιωτικής δράσης στον Λίβανο, ξεκαθαρίζοντας ότι το Ισραήλ διατηρεί την ελευθερία επιχειρήσεων.

Ο Τραμπ ενημέρωσε τηλεφωνικά τον Νετανιάχου για την πορεία των συνομιλιών, ενώ σε συνέντευξή του στους New York Times τον χαρακτήρισε «έναν πολύ δύσκολο τύπο», υποστηρίζοντας ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός θα έπρεπε να τον ευχαριστεί επειδή, όπως είπε, έσωσε το Ισραήλ από ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα.