Χανταϊός: Το σπάνιο παθογόνο που «ξύπνησε» στο κρουαζιερόπλοιο – Γιατί δεν υπάρχουν εμβόλια και φάρμακα

Η θανατηφόρα έξαρση χανταϊού στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius έφερε ξανά στο προσκήνιο μια οικογένεια ιών που, αν και γνωστή στην επιστημονική κοινότητα, σπάνια συγκεντρώνει μεγάλο ερευνητικό και χρηματοδοτικό ενδιαφέρον.

Οι χανταϊοί μεταδίδονται κυρίως μέσω τρωκτικών και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν εξαπλώνονται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν ευρέως διαθέσιμα εμβόλια ή στοχευμένες θεραπείες για την αντιμετώπισή τους.

Όταν άρχισαν να νοσούν επιβάτες στη μέση του Ατλαντικού, οι γιατροί είχαν περιορισμένα μέσα στη διάθεσή τους. Όπως δήλωσε στους New York Times ο Dr. Vaithi Arumugaswami, ερευνητής λοιμωδών νοσημάτων στο UCLA, η υπόθεση λειτουργεί ως «καμπανάκι αφύπνισης», καθώς «η εργαλειοθήκη μας είναι σχεδόν άδεια».

Παρότι επιστημονικές ομάδες σε διάφορες χώρες εργάζονται εδώ και χρόνια για την ανάπτυξη εμβολίων και θεραπειών, η πρόοδος παραμένει αργή. Ο βασικός λόγος είναι ότι ο χανταϊός δεν θεωρείται ιός με μεγάλη πανδημική δυναμική, αφού δεν μεταδίδεται αερογενώς και δεν εξαπλώνεται εύκολα στον πληθυσμό.

Ο ιολόγος Jay Hooper, από το Ιατρικό Ερευνητικό Ινστιτούτο Λοιμωδών Νοσημάτων του Στρατού των ΗΠΑ, εξήγησε ότι επειδή δεν πρόκειται για μια ιδιαίτερα μεταδοτική αερομεταφερόμενη απειλή, δεν βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες όσων σχεδιάζουν την πρόληψη μελλοντικών πανδημιών.

Οι χανταϊοί χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες. Οι ιοί του Παλαιού Κόσμου εντοπίζονται κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, ενώ οι ιοί του Νέου Κόσμου κυκλοφορούν στην Αμερική. Η έξαρση στο MV Hondius συνδέθηκε με τον ιό των Άνδεων, ένα στέλεχος του Νέου Κόσμου που είναι ενδημικό στη Νότια Αμερική και θεωρείται ο μόνος χανταϊός με τεκμηριωμένη δυνατότητα μετάδοσης μεταξύ ανθρώπων.

Για ορισμένους χανταϊούς του Παλαιού Κόσμου υπάρχουν εμβόλια στην Ασία, όμως η αποτελεσματικότητά τους θεωρείται περιορισμένη. Για τους ιούς του Νέου Κόσμου, στους οποίους ανήκουν ο ιός των Άνδεων και ο ιός Sin Nombre των ΗΠΑ, δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο.

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν υποψήφια εμβόλια σε ανάπτυξη. Ο Dr. Hooper και η ομάδα του έχουν δημιουργήσει DNA εμβόλιο για τον ιό των Άνδεων, το οποίο έδειξε ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μικρή δοκιμή φάσης 1. Σε ορισμένα δοσολογικά σχήματα, περισσότερο από το 80% των συμμετεχόντων ανέπτυξε εξουδετερωτικά αντισώματα.

Ωστόσο, το εμβόλιο φαίνεται να απαιτεί τουλάχιστον τρεις δόσεις, κάτι που αποτελεί πρακτικό μειονέκτημα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιστημονική βάση υπάρχει, αλλά για να προχωρήσει η ανάπτυξη χρειάζονται χρηματοδότηση, κρατικό ενδιαφέρον και πιθανή εμπορική στήριξη.

Άλλες ερευνητικές ομάδες εξετάζουν πιο πρώιμες προσεγγίσεις, όπως ρινικά εμβόλια, με στόχο την πρόκληση ισχυρότερης ανοσολογικής απόκρισης στους αεραγωγούς.

Στο θεραπευτικό πεδίο, η αντιμετώπιση παραμένει κυρίως υποστηρικτική. Οι ασθενείς λαμβάνουν οξυγόνο ή, σε βαριές περιπτώσεις, υποστήριξη με εξειδικευμένα μηχανήματα. Το αντιιικό ribavirin χρησιμοποιείται περιστασιακά, όμως δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι είναι αποτελεσματικό απέναντι στους χανταϊούς του Νέου Κόσμου.

Παράλληλα, δοκιμάζονται νέα φάρμακα και αντισώματα. Στο UCLA, ερευνητές διαπίστωσαν ότι το favipiravir, αντιιικό που έχει εγκριθεί στην Ιαπωνία για τη γρίπη, μπορεί να αναστέλλει τον ιό των Άνδεων σε ανθρώπινα κύτταρα.

Άλλες ομάδες μελετούν θεραπείες βασισμένες σε αντισώματα από επιζώντες. Ο Kartik Chandran, από το Albert Einstein College of Medicine, έχει εντοπίσει αντίσωμα που φαίνεται να δρα έναντι χανταϊών τόσο του Παλαιού όσο και του Νέου Κόσμου, ακόμη και όταν χορηγείται σε προχωρημένο στάδιο της λοίμωξης σε πειραματόζωα.

Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι πολλά υποσχόμενα ευρήματα σταματούν πριν περάσουν στο επόμενο στάδιο. Όπως σημείωσε ο Dr. James Crowe από το Πανεπιστήμιο Vanderbilt, υπάρχουν υποψήφιες θεραπείες που χρειάζονται δεκάδες εκατομμύρια δολάρια για να προχωρήσουν, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει επαρκής στήριξη από κυβερνήσεις, ιδρύματα ή φαρμακευτικές εταιρείες.

Οι ειδικοί ελπίζουν ότι η έξαρση στο MV Hondius θα στρέψει περισσότερο ενδιαφέρον στους χανταϊούς και θα επιταχύνει την ανάπτυξη εργαλείων πρόληψης και θεραπείας. Το ερώτημα είναι αν αυτή η προσοχή θα διατηρηθεί και μετά την απομάκρυνση της υπόθεσης από την επικαιρότητα.