Ψηφιακό «τείχος» κατά της φοροδιαφυγής: Η ΑΑΔΕ επιστρατεύει αλγόριθμο για να ξηλώσει κυκλώματα με ΑΦΜ «μιας χρήσης»

Σε νέα φάση περνά ο αγώνας κατά της οργανωμένης φοροδιαφυγής, μετά την εξάρθρωση κυκλώματος με 380 επιχειρήσεις-«φαντάσματα» που είχαν δημιουργήσει οφειλές ύψους 43 εκατ. ευρώ προς το Δημόσιο.

Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) επεκτείνει πλέον το εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή στοχευμένων και μαζικών ελέγχων.

Στον πυρήνα του νέου συστήματος βρίσκεται ένας μαθηματικός αλγόριθμος, ο δείκτης ομοιότητας Jaccard (Jaccard similarity index), ο οποίος μετρά τον βαθμό «ομοιότητας» μεταξύ διαφορετικών συνόλων δεδομένων. Με απλά λόγια, το σύστημα μπορεί να εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα και κρυφές διασυνδέσεις ανάμεσα σε επιχειρήσεις που εμφανίζονται τυπικά ως άσχετες μεταξύ τους.

Το τέλος της «καμένης» εταιρείας

Για χρόνια, στην αγορά θεωρούνταν κοινό μυστικό μια πρακτική που λειτουργούσε ως μηχανισμός αποφυγής υποχρεώσεων: ίδρυση εταιρείας, συσσώρευση χρεών, παύση δραστηριότητας και επανεμφάνιση με νέο ΑΦΜ και διαφορετικό «υπεύθυνο». Το κατάστημα, ωστόσο, συνέχιζε να λειτουργεί κανονικά, ο κύκλος εργασιών διατηρούνταν και οι πελάτες δεν αντιλαμβάνονταν αλλαγές.

Στα μητρώα της εφορίας όμως, τα χρέη παρέμεναν απλήρωτα, οι υπεύθυνοι εξαφανίζονταν και στη θέση τους εμφανίζονταν νέα πρόσωπα – συχνά «αχυράνθρωποι» ή αλλοδαποί χωρίς ισχυρή ταυτοποίηση – με ΑΦΜ «μιας χρήσης». Έτσι, η ίδια δραστηριότητα συνεχιζόταν με νέο φορολογικό «προσωπείο», αφήνοντας πίσω της εκατομμύρια σε ανείσπρακτους φόρους και εισφορές.

Μέχρι σήμερα, η αποκάλυψη τέτοιων κυκλωμάτων βασιζόταν κυρίως σε καταγγελίες ή μεμονωμένους ελέγχους. Ακόμη κι όταν εντοπίζονταν παραβάσεις, ήταν συνήθως αργά: τα χρήματα είχαν χαθεί και το δίκτυο είχε ήδη μετασχηματιστεί.

Ο αλγόριθμος που «βλέπει» δίκτυα

Το νέο σύστημα αλλάζει τη λογική των ελέγχων. Ενώ ο παραδοσιακός φορολογικός έλεγχος εξετάζει μία επιχείρηση κάθε φορά, ο δείκτης Jaccard αναλύει μαζικά δεδομένα και αποτυπώνει σχέσεις μεταξύ πολλών εταιρειών ταυτόχρονα.

Στην πράξη, το μοντέλο καταγράφει:

• Ποια φυσικά πρόσωπα εμφανίζονται σε διαφορετικές εταιρείες

• Πόσο συχνά επαναλαμβάνονται τα ίδια πρόσωπα σε ρόλους διαχείρισης ή εκπροσώπησης

• Ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα σε ίδια δραστηριότητα ή διεύθυνση

• Ποιες επιχειρήσεις μοιράζονται κοινές ή γειτονικές έδρες

Όταν οι ομοιότητες αυτές επαναλαμβάνονται συστηματικά, αναδύεται ένα πλήρες «πλέγμα» διασυνδέσεων, αποκαλύπτοντας το οργανωμένο δίκτυο πίσω από τις μεμονωμένες εταιρείες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα ΑΦΜ «μιας χρήσης», όπου πρόσωπα – συχνά με πλαστές ή κλεμμένες ταυτότητες – εμφανίζονται ως τυπικοί διαχειριστές, φορτώνονται τα χρέη και στη συνέχεια εξαφανίζονται. Στο παρελθόν, η διαδοχή αυτή ήταν δύσκολο να αποδειχθεί σε μεγάλη κλίμακα. Πλέον, κάθε «γέννηση» και «θάνατος» εταιρείας αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα.

Σαρωτικοί, ταυτόχρονοι έλεγχοι

Η νέα στρατηγική προβλέπει ότι οι επιτόπιοι έλεγχοι δεν θα ξεκινούν για να αναζητήσουν στοιχεία, αλλά αφού πρώτα έχει χαρτογραφηθεί πλήρως η δομή του κυκλώματος μέσω ανάλυσης δεδομένων. Οι ελεγκτές θα προχωρούν σε ταυτόχρονες εφόδους σε όλα τα σημεία του δικτύου, έχοντας ήδη σχηματισμένη εικόνα.

Όπως σημειώνεται σε στρατηγικό κείμενο της ΑΑΔΕ, «τα δεδομένα έδειξαν τη δομή. Οι έρευνες απλώς την επιβεβαίωσαν». Το μοντέλο που οδήγησε στην αποκάλυψη του κυκλώματος με τα εκατοντάδες ΑΦΜ «μιας χρήσης» καθιερώνεται πλέον ως βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση παρόμοιων πρακτικών.

Με τη συνδρομή της τεχνολογίας και της ανάλυσης μεγάλων δεδομένων, η φορολογική διοίκηση επιχειρεί να βάλει τέλος σε μια «πληγή» δεκαετιών, δημιουργώντας ένα μόνιμο ψηφιακό ανάχωμα απέναντι σε οργανωμένες μορφές φορολογικής απάτης.