Πέθανε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Η Ελληνίδα που έγραψε ιστορία ως πρώτη γυναίκα πρύτανης της Σορβόννης

Βαθιά θλίψη προκαλεί στον ακαδημαϊκό και πνευματικό κόσμο η είδηση του θανάτου της Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία έφυγε από τη ζωή τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου, σε ηλικία 99 ετών.

Η διακεκριμένη ιστορικός και πανεπιστημιακή δασκάλα άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη μελέτη του Βυζαντίου και στην πανεπιστημιακή διοίκηση σε διεθνές επίπεδο.

Γεννημένη στις 29 Αυγούστου 1926 στην Αθήνα, από οικογένεια μικρασιατικής καταγωγής, μεγάλωσε σε περιβάλλον με έντονα μορφωτικά ερεθίσματα. Ο πατέρας της, Νίκος Γλύκατζης, δραστηριοποιούνταν στο εμπόριο, ενώ η μητέρα της, Καλλιρόη το γένος Ψαλτίδη, προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Φοίτησε στο Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές της στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ, αναλαμβάνοντας υπεύθυνη μαθητριών στην περιοχή του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Στα Δεκεμβριανά ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών στην αποχώρησή του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια εργάστηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953), ενώ είχε προηγηθεί συνεργασία της, ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας, στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της, ανοίγοντας έναν κύκλο διεθνούς ακαδημαϊκής πορείας.

Το 1955 εντάχθηκε στο CNRS, όπου δύο χρόνια μετά την άφιξή της διορίστηκε ερευνήτρια. Το 1964 ανέλαβε διευθύντρια σπουδών και το 1967 εξελέγη καθηγήτρια στη Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, καταγράφοντας μια ιστορική πρωτιά: έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας. Το 1976 ανέλαβε πρύτανις του Πανεπιστημίου (Paris I), αποτελώντας την πρώτη γυναίκα πρύτανη στα 700 χρόνια ιστορίας της Σορβόννης και την πρώτη διεθνώς σε πανεπιστήμιο τέτοιου κύρους.

Η επιστημονική της συμβολή υπήρξε καθοριστική, με κορυφαίο έργο τη μελέτη «Byzance et la mer», που εκδόθηκε από τις Presses Universitaires de France, στο πλαίσιο της διδακτορικής της διατριβής (doctorat ès lettres) το 1966. Διετέλεσε επίσης Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, καθώς και Αντιπρύτανις (1970-1973).

Στο Παρίσι γνώρισε τον σύζυγό της, Ζακ Αρβελέρ (1918-2010), αξιωματικό του Γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού. Μαζί απέκτησαν μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής διανόησης με διεθνή αναγνώριση. Με το έργο και τη δημόσια παρουσία της συνέβαλε καθοριστικά στην προβολή της βυζαντινής ιστορίας και στην ενίσχυση της ελληνικής πνευματικής παρουσίας στο εξωτερικό.

Τα συλλυπητήρια του Λευτέρη Αυγενάκη: «Με βαθιά θλίψη αποχαιρετούμε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια εμβληματική μορφή της παγκόσμιας ακαδημαϊκής κοινότητας και μια σπουδαία Ελληνίδα που τίμησε την πατρίδα μας με το έργο και την πορεία της.

Υπήρξε κορυφαία ιστορικός του Βυζαντίου, με πλούσιο συγγραφικό έργο και διεθνή αναγνώριση, ενώ ως η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στη Σορβόννη κατέγραψε ένα ιστορικό ορόσημο, ανοίγοντας δρόμους για τις επόμενες γενιές γυναικών στην πανεπιστημιακή και δημόσια ζωή.

Με αδιάκοπη παρουσία στον δημόσιο διάλογο, με θάρρος γνώμης και πνευματική ανεξαρτησία, υπηρέτησε την επιστήμη, τον ελληνισμό και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό μέχρι το τέλος της ζωής της. Η διαδρομή της, από την Αθήνα έως τα ανώτατα αξιώματα της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας, αποτελεί φωτεινό παράδειγμα αριστείας, επιμονής και προσφοράς.

Εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην οικογένειά της, στους οικείους της και σε ολόκληρη την ακαδημαϊκή κοινότητα.

Η μνήμη και το έργο της θα παραμείνουν ζωντανά ως πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.».