Το παρασκήνιο του επικίνδυνου μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών – Σε εξέλιξη τρεις έρευνες

«Αν στα πρώτα λεπτά δεν συγκρουστούν αεροπλάνα στον αέρα ή δεν πάθεις έμφραγμα τη στιγμή του μπλακ άουτ των επικοινωνιών, τότε η κατάσταση μπορεί να γίνει διαχειρίσιμη».

Με αυτά τα λόγια ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας περιγράφει στην «Καθημερινή» το σοκ και την ακραία πίεση που βίωσαν οι συνάδελφοί του τα πρώτα δευτερόλεπτα, όταν συνειδητοποίησαν την περασμένη Κυριακή λίγο πριν από τις 9 το πρωί, ότι το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ), στο Ελληνικό, έχασε αιφνιδιαστικά κάθε τηλεφωνική επικοινωνία με όλα τα αεροσκάφη που πετούσαν στον ελληνικό εναέριο χώρο. «Μιλάμε για μια κατάσταση έξω από κάθε εγχειρίδιο και κάθε εκπαίδευση. Η ολική απώλεια του συστήματος απλώς δεν έχει προβλεφθεί ποτέ και πουθενά, καθώς τέθηκε εκτός και το εφεδρικό», τονίζει.

«Η ολική απώλεια του συστήματος απλώς δεν έχει προβλεφθεί ποτέ και πουθενά, καθώς τέθηκε εκτός και το εφεδρικό». Ο ρόλος του Κέντρου Ελέγχου στο Ελληνικό είναι κάτι παραπάνω από κομβικός. Εκεί καταλήγει η επικοινωνία κάθε πιλότου αεροσκάφους, που είτε απλώς διέρχεται από τον ελληνικό εναέριο χώρο είτε έχει προορισμό κάποιο ελληνικό αεροδρόμιο ή απογειώνεται από τη χώρα. Κάθε αεροσκάφος πετάει «κουμπωμένο» στη συχνότητα του κέντρου. Οταν αυτή χαθεί, ο ελεγκτής δεν μπορεί ούτε να κατευθύνει το αεροσκάφος ούτε να του δώσει εντολή να αλλάξει συχνότητα και να περάσει στον πύργο ελέγχου του εκάστοτε αεροδρομίου, παρότι οι πύργοι των αεροδρομίων λειτουργούσαν κανονικά. «Αυτό ήταν και η μεγαλύτερη πρόκληση. Ενώ τα αεροδρόμια δούλευαν, έπρεπε να βρεθεί τρόπος για να ειδοποιηθεί ο πιλότος. Η λύση ήταν να εντοπιστεί μια συχνότητα με μερική κάλυψη, καθώς λειτουργούσαν οι πομποί στη Σητεία και μια δεύτερη συχνότητα που δεν είχε επηρεαστεί, αλλά προοριζόταν για διαφορετική χρήση».

Μέχρι στιγμής τα ακριβή αίτια που οδήγησαν στην πλήρη απώλεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας και στο κλείσιμο του FIR Αθηνών για τουλάχιστον τέσσερις ώρες δεν έχουν εξακριβωθεί. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας υπήρξε τεχνικό πρόβλημα με τη μορφή συνεχούς παρεμβολής «θορύβου» στην ακρόαση των συχνοτήτων, προερχόμενη από διεγέρσεις, δηλαδή ακούσιες εκπομπές σήματος των πομπών της υπηρεσίας. «Τόσο τα πρωτεύοντα όσο και τα δευτερεύοντα (backup) συστήματα επικοινωνίας φωνής (VCS) και πομποδεκτών βρίσκονταν σε λειτουργία καθ’ όλη τη διάρκεια του συμβάντος. Ωστόσο, η παρεμβολή “θορύβου” μπλόκαρε τις συχνότητες», επεσήμανε σε χθεσινή της ανακοίνωση.

Τις πρώτες ώρες μετά το περιστατικό η ΥΠΑ έκανε λόγο για μαζικές εξωγενείς παρεμβολές σε σχεδόν όλες τις συχνότητες. Στη συνέχεια, ωστόσο, η εικόνα αναθεωρήθηκε και η πλέον επικαιροποιημένη εκδοχή απέδωσε το συμβάν σε σοβαρό τεχνικό πρόβλημα.

Οι έρευνες

Σε κάθε περίπτωση, βρίσκονται πλέον σε εξέλιξη τρεις παράλληλες έρευνες για να διαπιστωθεί πώς προέκυψε η συγκεκριμένη δυσλειτουργία. Το πρωί της Δευτέρας ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών Αριστείδης Κορέας διέταξε τη διενέργεια κατεπείγουσας προκαταρκτικής έρευνας. Ταυτόχρονα, συγκροτήθηκε ειδική επιτροπή υπό την προεδρία του διοικητή της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας, Χρήστου Τσίτουρα, με αντικείμενο τη διερεύνηση των αιτίων και την αποτίμηση των επιπτώσεων. Παράλληλα, στους κόλπους της ΥΠΑ διενεργείται Ενορκη Διοικητική Εξέταση, προκειμένου να διαπιστωθεί αν και σε ποιο βαθμό προκύπτουν ευθύνες για στελέχη του οργανισμού.

Αν και η πληροφόρηση εξακολουθεί να γίνεται με το σταγονόμετρο και οποιοδήποτε συμπέρασμα πριν από τη δημοσίευση του επίσημου πορίσματος θεωρείται πρόωρο, το σενάριο κυβερνοεπίθεσης έχει σχεδόν αποκλειστεί, κυρίως λόγω της παλαιότητας των συστημάτων. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ενδεχόμενο της δολιοφθοράς. Από την πλευρά του ο ΟΤΕ, που παρέχει τα κυκλώματα διασύνδεσης μέσω των οποίων μεταφέρονται τα δεδομένα από τους πομποδέκτες στο κέντρο, απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε υπόνοια δυσλειτουργίας στο τμήμα που τον αφορά. Οπως ξεκαθαρίζουν στην «Καθημερινή» πηγές προσκείμενες στην τηλεπικοινωνιακή εταιρεία, οι ενδελεχείς έλεγχοι έδειξαν ότι τα κυκλώματα είναι πλήρως λειτουργικά, ενώ διαψεύδονται και οι πληροφορίες περί αναβάθμισης μόντεμ.

Το περιεχόμενο του πορίσματος αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και από τις αεροπορικές εταιρείες, καθώς, ανάλογα με τα συμπεράσματά του, δεν αποκλείεται να διεκδικήσουν αποζημιώσεις από τη χώρα μας για τις οικονομικές απώλειες που υπέστησαν λόγω των ακυρώσεων πτήσεων.

Απηρχαιωμένα συστήματα

Σε κάθε περίπτωση, το περιστατικό αναδεικνύει μια παλιά και γνωστή αδυναμία. Τα συστήματα αεροναυτιλίας της Ελλάδας παραμένουν απηρχαιωμένα και χρειάζονται άμεσο εκσυγχρονισμό. Η υλοποίηση του επενδυτικού προγράμματος της ΥΠΑ, ύψους 313 εκατ. ευρώ, που περιλαμβάνει 13 κομβικά έργα για την περίοδο 2025-2029, εντός των προβλεπόμενων χρονοδιαγραμμάτων, θα ισοδυναμεί με μικρό θαύμα. Πρόκειται αναμφίβολα για σύνθετες διαγωνιστικές διαδικασίες με υψηλές τεχνικές απαιτήσεις, ωστόσο μέχρι σήμερα αρκετές έχουν ακυρωθεί λόγω επανελέγχου δικαιολογητικών, ενώ άλλες έχουν «κολλήσει» εξαιτίας προσφυγών στη Δικαιοσύνη από ενδιαφερομένους.