Ψαροκόλλυβα: Το πανάρχαιο έθιμο των Θεοφανίων που επιβιώνει στη Μεσαρά! (video)

Πιστοί σε ένα πανάρχαιο έθιμο της κρητικής παράδοσης, κάτοικοι της Μεσαράς παρασκεύασαν και φέτος, την παραμονή των Θεοφανίων, τα λεγόμενα ψαροκόλλυβα ή φωτοκόλλυβα. Πρόκειται για ένα αυστηρά νηστίσιμο φαγητό, λιτό στη σύλληψη αλλά πλούσιο σε συμβολισμούς και θρεπτικά στοιχεία, που συνδέεται άρρηκτα με τη λαϊκή πίστη και την αγροτική ζωή της Κρήτης.

Όπως αναφέρει το Δια-sos-τε τη Μεσαρά, το έθιμο διατηρήθηκε φέτος στις Μοίρες από γυναίκα που κατάγεται από το σήμερα ερημωμένο χωριό Φαρί του Δήμος Φαιστού. Η ίδια ακολούθησε τη συνταγή και την τελετουργία όπως της παραδόθηκαν από τις προηγούμενες γενιές, κρατώντας ζωντανό ένα κομμάτι άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Τα φωτοκόλλυβα αποτελούν μια χαρακτηριστική οσπριάδα της Κρήτης, με βασικά συστατικά διάφορα όσπρια και σιτάρι, όλα μαγειρεμένα μαζί. Κουκιά, ρεβίθια, φασόλια, φακές και φάβα συνδυάζονται σε ένα πιάτο που αντικατοπτρίζει τη φιλοσοφία της λιτής, γήινης κρητικής διατροφής, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από τις ανάγκες της νηστείας και της αυτάρκειας.

Πέρα όμως από τη διατροφική τους αξία, τα ψαροκόλλυβα είχαν και έντονο συμβολικό χαρακτήρα. Μέρος του φαγητού προσφερόταν παραδοσιακά στα ζώα και στα πουλιά – σε κοτέτσια, ταΐστρες ή ακόμη και στις σκεπές των σπιτιών – με την πεποίθηση ότι έτσι προστατευόταν η σπορά και εξασφαλιζόταν η ευλογία της νέας χρονιάς. Το έθιμο αυτό λειτουργούσε ως ένας άτυπος δεσμός ανάμεσα στον άνθρωπο, τη φύση και τον κύκλο της ζωής, στοιχείο που εξηγεί γιατί επιβιώνει μέχρι σήμερα.

Η παραδοσιακή συνταγή για ψαροκόλλυβα

Υλικά

1/2 κιλό όσπρια (κουκιά, ρεβίθια, φακές, φάβα, μαυρομάτικα)

Στάρι

Ρόκα (ως υποκατάστατο των πικρών άγριων χόρτων της Κρήτης)
(Αν κάποιο όσπριο δεν αρέσει ή δεν βρίσκεται εύκολα, μπορεί να παραλειφθεί)

Αλάτι – πιπέρι

Για το σερβίρισμα

Ελαιόλαδο

Φρέσκο κρεμμυδάκι

Ψιλοκομμένος μαϊντανός

Εκτέλεση

Από το προηγούμενο βράδυ, μουλιάζουμε σε ξεχωριστά μπολ με νερό και λίγο αλάτι το στάρι, τα κουκιά και τα ρεβίθια. Οι φακές, τα μαυρομάτικα και η φάβα δεν χρειάζονται μούλιασμα.

Την επόμενη ημέρα, σε μεγάλη κατσαρόλα, βράζουμε πρώτα τα ρεβίθια και το στάρι. Μετά από περίπου μισή ώρα, προσθέτουμε τα υπόλοιπα όσπρια, αφού τα έχουμε καθαρίσει και πλύνει καλά. Συνεχίζουμε το βράσιμο μέχρι να μαλακώσουν όλα τα υλικά και να «δέσουν» μεταξύ τους. Αλατοπιπερώνουμε στο τέλος και σερβίρουμε ζεστά ή χλιαρά, με ελαιόλαδο, φρέσκο κρεμμυδάκι και μαϊντανό.